Klaar voor de start

Al een tijdje kijk ik uit naar het uitkomen van mijn eigen blog. Om te delen wat me bezighoudt in het onderwijs. Maar ja, wanneer is het goede moment? Wanneer zijn mijn ideeën en teksten er klaar voor? En nog belangrijker, ben ik er klaar voor, om mijn persoonlijke verhaal te delen met de hele wereld? Net als bij Twitter, Facebook en andere nieuwe vormen van social media waar ik aan begonnen ben. Ik ga meedoen en ontdek vanzelf wat het mij en anderen kan brengen.

Betrokkenheid in het onderwijs

onderwijsadviesMijn blog zal gaan over onderwijs, zoals ik het beleef als adviseur in het primair en voorgezet onderwijs, en als ouder van twee schoolgaande kinderen. Onderwijs is een interessant werkveld, waar ik dagelijks over zou kunnen schrijven. Ik denk aan leerkrachten die met hart en ziel met kinderen werken en hen het beste willen geven. Schoolleiders met bezieling bouwen aan een lerende organisatie, met de leerlingen in het vizier. Ouders die betrokken zijn bij het leren en ontwikkeling van hun kind. Er is zoveel betrokkenheid in het onderwijs, daar geniet ik van!

Het onderwijs van de toekomst

shutterstock_68841883Het onderwijs is in beweging, net zoals de wereld om ons heen. Het is een enorme uitdaging om kinderen de kennis en vaardigheden te leren die van betekenis zijn voor nu en de toekomst, gebruik makend van nieuwe technologie en kennis over wat werkt in het onderwijs. Ik zie kinderen en leerkrachten afhaken. Het kan en moet anders in het onderwijs. Wat en hoe precies? Dat gaan we uitvinden, werkenderwijs. Het staat nu nog in de kinderschoenen.

Betekenisvol leren, samen leren!

Verrassen met blogs over betekenisvol onderwijs voor nu en de toekomst, dat ga ik de komende tijd doen. Lees ze met aandacht en laat weten van je ervan vindt. Feedback ontvang ik graag, daar leer ik van. En als je net als ik het schrijven te pakken hebt, kom dan met een uitgebreidere reactie of start ook een blog. Dan komen we tot een dialoog, dat lijkt me nog leuker.

Veel plezier met mijn blogs,

Saskia van Dongen

Het geheim van de succesvolle onderwijsprofessional

Intern begeleider

Succesvolle onderwijsprofessionals, om mij heen ontmoet ik geweldige mensen die op een of andere manier succesvol zijn in het onderwijs. Leraren die alle leerlingen elke dag weer weten te boeien en tot leren kunnen brengen. Experts die met hun opleiding en onderzoekende houding op hun eigen school innovatie op gang brengen. Directeuren die zichzelf en de organisatie kritisch onder de loep durven nemen,  maatregelen nemen om het tij op hun school te keren om voorbereid te zijn op de toekomst. Deze mensen hebben zich ontwikkeld als professional en vallen op in de manier waarop ze in hun werk staan en dingen doen. Wat is het geheim van hun succes? Wat is het geheim van het succes van de leraar, directeur of intern begeleider?

In gesprek met: Marianne Heezen, intern begeleider

Intern begeleider

Een paar maanden geleden zocht ik Marianne Heezen, intern begeleider op de Pieter de Jongschool in Arnhem, op om samen met haar nog eens terug te blikken op 3 jaar invoering van 1-zorgroute. Een boeiend en complex verandertraject, waarin we samen een manier hebben gezocht om het hele team in het handelingsgericht denken en handelen mee te nemen. Marianne nam hierbij haar verantwoordelijkheid en had op de wijze waarop ze haar verantwoordelijkheid nam, invloed op het veranderingsproces. Ze benutte daarbij haar kracht: de relatie aangaan. Ze zocht voortdurend de dialoog op met haar collega’s. Wat hebben jullie nodig om een volgende stap te zetten? Daarmee leerde ze haar collega’s goed kennen en kon zij inspelen op hun ontwikkelbehoeften. Ik herinner me daarbij o.a. het gesprek met de leerkracht van groep 3, waarin ze de leerkracht bevestigt in haar kwaliteiten maar ook uitnodigt om haar handelingsrepertoire uit te bouwen. Ze verdiepte zich in de onderbouw en de manier waarop de leerkracht intensief de kinderen in hun ontwikkeling volgden. Met haar waardering hiervoor kon zij de onderbouw een positie geven in de school. Mooi ook om te zien hoe haar houding in de 1-zorgroute was veranderd: van terughoudend, naar onderzoekend en ‘schouders eronder’, naar voldaan terugkijkend en met vertrouwen de toekomst tegemoet zien. Marianne heeft bij mij de indruk achtergelaten van een succesvolle intern begeleider. Zij heeft haar talenten als intern begeleider in deze context volledig benut. Het lijkt er op dat haar succes  ‘m niet alleen zit in de dingen die ze goed gedaan heeft, maar ook in de manier waarop zij de dingen heeft gedaan en de overtuigingen die ze hierbij heeft. Zelf zegt ze er het volgende op:

Marianne Heeze: “Mijn sleutel tot succes is denk ik dat ik mij continue bewust probeer te zijn dat we niet alleen differentiëren met leerlingen, maar ook met collega’s. Niet iedereen is hetzelfde, weet evenveel en handelt op dezelfde manier. Wat past bij wie? Wie heeft welke mogelijkheden? Wat kan en mag ik verwachten van de ander en wat kan en mag de ander verwachten van mij? Kortom: handelen en begeleiden vanuit respect van de mens achter de leerkracht.”

Succesvol doen en succesvol zijn

Het verhaal van Marianne roept bij mij vragen op. Wat is goed functioneren eigenlijk? Gaat het om succesvol doen of succesvol zijn, of allebei? Op zoek naar antwoorden kwam ik een twitterbericht tegen van De Baak, waarin Guus Brackel duidelijk maakt dat er een verschil is tussen goed doen en goed zijn. Een interessante invalshoek. Je kunt bijvoorbeeld: aandacht doen, maar ook aandachtig zijn. Het eerste is sterk geboden aan normen en verwachtingen van de ander of de gemeenschap. Een voorbeeld is: afspraken nakomen, dat kun je waarnemen. Het is specifiek en waarneembaar. Je kunt het verifieren en uitleggen wat het wel en niet is. Het andere, goed zijn, is een zijnskwaliteit. Dit zegt iets over de waarden die een mens wil uitdragen.  Vertrouwen, daadkracht, zelfstandigheid, integriteit. Deze laten zich niet meten, ze zijn niet rechtstreeks zichtbaar in gedrag. Je kunt ze wel voorleven, ervaren. Het ontwikkelen van je zijnskwaliteit is iets anders dan professionele ontwikkeling. Het is een levenskunst, een vermogen om creatief met je functioneren om te gaan. Het gaat om vitaliteit, speelsheid en onbevangenheid, elementen die nodig zijn om je duurzaam te ontwikkelen.

Kortom:

  • Succes 1.0 = concreet succesvol gedrag
  • Succes 2.0 = speels en onbevangen met je professionaliteit omgaan.

driehoekSuccesvol zijn is dus meer dan wat je doet. Net zoals ik constateerde n.a.v. mijn gesprek met Marianne. Guus Brackel gaat uit van het één (succes is gedrag) of het ander (succes is zijnskwaliteit). Volgens mij kun je gedrag niet los zien van waarden, en is succes zowel gedrag als een zijnskwaliteit. Succesvol gedrag komt voort uit bepaalde overtuigingen, ideeën over wat voor professional,  iemand je wil zijn (identiteit) die handelt vanuit een hoger gelegen doel. Hierop doordenkend kom je uit bij de logische niveaus (zie driehoeksmodel Robert Dilts). Naarmate je gedrag in relatie tot de daarboven liggende niveaus congruenter is, kun je effectiever functioneren.

Succesvolle leraren

Hoe kunnen we deze gedachten vertalen naar leraren, de hoofdrolspelers in het onderwijs? Ik pak het boek van Hattie erbij: Leren zichtbaar maken (Bazalt, 2012). Daarin onthult hij het geheim van een succesvolle leraar. In zijn enorme onderzoek naar wat werkt op school, richt hij zich vooral op de lespraktijk. Waarin onderscheiden excellente leerkrachten zich van anderen? Wat doen zij precies om leerlingen te laten leren? Wat werkt vooral? Daarbij gaat het enerzijds om zichtbaar en specifiek onderwijsgedrag zoals: interactieve instructie, feedback en monitoring.

Daarnaast gaat het ook om de excellente leraar als bevlogen professional. Excellente leraren hebben oprecht respect voor leerlingen, zij hebben een passie voor leren en onderwijzen, kennen hun leerlingen door en door en zijn daardoor in staat pedagogisch en didactisch adequaat te reageren. Vervolgens onderscheidt Hattie 8 denkkaders, overtuigingen waarmee leraren succes kunnen maken (of breken).

  1. Wij zijn ervan overtuigd dat onze fundamentele taak is het effect van onze manier van lesgeven te evalueren aan de hand van het leren en de vorderingen van leerlingen
  2. Wij vinden dat de successen en tegenvallers bij het leren van de leerlingen voortkomen uit wat wij als leraren of leiders deden of niet deden. Wij zijn de veranderaars.
  3. Wij willen het meer hebben over het leren dan over het onderwijzen
  4. Wij zien toetsuitslagen en andere metingen als feedback over de impact die wij hebben
  5. Wij zijn vooral in dialoog, niet zozeer in monoloog
  6. Wij houden van uitdaging en geven niet op om ‘ons best te doen
  7. Wij zijn ervan overtuigd dat het onze rol is om positieve realties te ontwikkelen binnen de groep en binnen het lerarenteam
  8. Wij willen dat iedereen ingewijd is in het onderwijsjargon.

Hattie maakt hier een synthese tussen gedrag en overtuigingen, waarden. Gedrag en waarden horen bij elkaar, zij vormen samen het geheel waaruit blijkt of een leraar succesvol is of niet.

Succesvol zijn: enkele handvatten om op onderzoek te gaan

  • Terwijl ik met deze blog het geheim van het succes onderzoek, kom ik toevallig in Trouw een bijlage van Intermediair tegen: Secrets to succes (21 oktober 2014). Ik wil het jullie niet onthouden, leuk om te lezen. Een verhaal over Lodewijk Asscher, en het geheim van zijn succes als minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hij noemt o.a. dat hij veel kansen had gekregen van belangrijke mensen om zich heen: Job cohen, Van der Laan, Samson, Rutte. Hij is gevraagd, heeft het vertrouwen gekregen en van ze geleerd. Zijn het alleen de kansen, of is het ook de manier waarop hij deze kansen heeft aangegrepen. Hoe zit het nu precies? Dan succestips voor je carriere op een pagina. Ik noem er een paar: Het vermogen om dingen anders te bekijken (werkvloer). Inspiratie ligt op straat, zet je eigen antennes aan (netwerken)…Zouden deze tips ook voor jou werken? Met andere woorden, is er een universele succesformule?
  • Vraag in ontwikkelgesprekken met leraren door naar drijfveren. Wat wil je bereiken? Waarom wil je dat bereiken? Wat voor professional wil je zijn? Onderzoek daarbij of er sprake is van congruentie tussen het zichtbare gedrag en de daarboven liggende mentale niveaus of juist niet? Leraarassessments zijn daarbij erg waardevol.
  • Onderzoek je eigen ontwikkelgeschiedenis. Wat maakt dat je bepaalde keuzes hebt gemaakt in je werk, leven. Hoe kijk je naar de uitvoering van je werk, en hoe zien anderen dat? Welke invloed heb je op anderen? Hoe ga je om met feedback? Welke tegenslagen heb je gehad, en hoe ben je daarmee omgegaan? Als je verschillende functies hebt gehad…. zie je een rode draad? Wat zegt dit over jezelf?
  • Onderzoek je toekomst. Stel dat je over 5 jaar succesvol bent in het onderwijs. Wat doe je dan (anders)? Vanuit welke overtuigingen? Welke kansen heb je gegrepen? Welke problemen heb je opgelost?
  • Zet twee contexten waarin je je begeeft naast elkaar en onderzoek je gedrag in beide contexten. Bijvoorbeeld jezelf in het werk en thuis. Welk gedrag komt overeen en waarin doe je verschillend op het werk en thuis? Wat wil je uitdragen in je werk en privé? Welke overeenkomsten en verschillen zie je?
  • Spiegel jezelf of je organisatie aan de excellente leraar volgens Hattie. Lees hiervoor het boek: Leren zichtbaar maken of neem alleen de denkkaders door. Wat herken je bij jezelf en wat niet? Of bedenk een ander kader waar vanuit jij denkt en werkt om er het beste van te maken.

Op zoek naar jouw succesformule?

Met deze blog heb ik een tipje van de sluier van succes opgelicht. Het thema houdt me bezig….ik ben er van overtuigd dat we veel kunnen leren van succesvolle kinderen en volwassenen om ons heen, als je denkt vanuit groei en hiervoor open staat. Heb je vragen om individueel of in teamverband op zoek te gaan naar je eigen succesformule, zoek dan contact met mij op.

Ouders, daar heb je wat aan! – Tips voor ouders en leerkrachten

ouderbetrokkenheid

ouders en schoolHeb ik iets gemist? In mijn agenda staat voor vanavond een gesprek met de mentor. Ik verheug me op dit eerste gesprek. Benieuwd hoe mijn zoon zich gedraagt in de klas, of hij meedoet met de les en al aansluiting heeft gekregen met zijn nieuwe klasgenoten. Wie is deze mentor? Kan hij mijn zoon helpen een nieuwe start te maken, nadat hij vorig jaar gestrand is in de brugklas? Terwijl de avond nadert, word ik bezorgd. Ik heb nog geen uitnodiging gekregen voor vanavond… Zoekend in de spullen van de school, ontdek ik een brief waarin staat dat ik op de algemene ouderavond van een paar weken geleden een gesprek had moeten aanvragen. Oeps, vergeten. Zou ik vanavond nog welkom zijn?

Het is niet voor niets dat ik me druk maak over de enerverende tijd van een brugklasser en mijn zorgen graag wil delen met de mentor. Huiswerkbegeleiders Saskia Valuleon en Ani Essayan maken in hun artikel in Trouw van 11 september 2014 duidelijk dat de eerste weken op een middelbare school loodzwaar zijn. Tot ‘Kerst blijft de brugpieper zweven…’. Het komt aan op zelfstandigheid. Ze moeten veel zelf uitzoeken. Denk alleen al aan de combinatie van verschillende soorten agenda’s: Magister, studiewijzer en papieren agenda. Je moet het maar allemaal kunnen bijhouden.

Als ouder ben ik blij dat mijn zoon niet de enige is. Als professional zie ik dit gebeuren met lede ogen aan. Het is toch wel ernstig dat het niet lukt om die pubers tijdig op het leerpad te krijgen en daar dure huiswerkbegeleiding voor nodig is. Tot overmaat van ramp krijg ik even later de cijfers van de NOS onder ogen. 24% Van de jongens volgt een lager opleidingsniveau dan verwacht. Hoe gaat het ons (ouders en school) lukken om het beste uit het kind te halen, of misschien nog beter, het kind het beste uit zichzelf te laten halen?

Het startgesprek, welke vragen stel je elkaar?

OudergesprekkenEven terug naar het begin. De communicatie tussen ouders en school is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van kinderen. Zeker de eerste weken, wanneer alle kinderen weer moeten wennen aan een nieuwe groep, leraar of school. Thuis is het strakke ritme van op tijd eten en slapen, naast huiswerk, sporten ook weer begonnen. Dat is wel weer even wennen!. Juist aan het begin van het schooljaar is het belangrijk om tijd te maken voor ontmoeting.

Daarom juich ik startgesprekken enorm toe. Over welbevinden en de eerste (leer)ervaringen. Met of zonder kind erbij. Vragen die je aan elkaar kunt stellen en zorgen die je met elkaar kan delen. Hoe heeft het kind de eerste weken doorgemaakt? Komt het doodmoe thuis en hangt het vervolgens in de bank of kan het de energie weer oppakken? Wat vertelt het kind thuis over school? Hoe is het contact met nieuwe kinderen? Komt het met vragen bij de leerkracht, of is het vertrouwen nog niet zover? Hoe gaat het om met de eerste succeservaringen en tegenslagen?

Maar ook het perspectief. Wat gaan de kinderen leren in deze groep? Hoe zal dat gaan bij dit kind? Wat zijn de sterke kanten van het kind en hoe houden we rekening met beperkingen? Wat heeft het kind nodig om te presteren naar vermogen? Hoe gaat dat er dan concreet uitzien? Wat moeten leraar en ouders daarvoor doen? En wat verwacht je daarbij van elkaar? Spreek dit hardop uit.

Een goed gesprek aan het begin van het schooljaar is een belangrijke stap in de ontwikkeling van een vertrouwensrelatie tussen school en ouders. Daar kun je altijd op terugvallen, ook als je een keer teleurgesteld bent of slecht nieuws met elkaar moet delen.

Ouders en school samen

We hebben het hier over ouderbetrokkenheid. Niet over actieve ouders die de school een handje helpen bij het lezen of knutselen of een informatieavond bezoeken. Nee, ouders die betrokken zijn bij de ontwikkeling en het leren van hun eigen kind op school en daar een effectieve bijdrage aan leveren. Daar ligt een sleutel tot succes. We noemen dit educatief partnerschap.

shutterstock_76099252Voor deze vergaande samenwerking is het nodig dat scholen ouders uitnodigen tot actief meedoen vanuit de verantwoordelijkheid als opvoeder. Regelmatig in gesprek gaan met elkaar over de ontwikkeling van het kind, zo vaak als nodig. Maar ook over wat eenieder kan doen om in te spelen op de onderwijsbehoefte van het kind. Dat betekent ook dat je elkaar aanmoedigt te doen wat mogelijk is en elkaar aanspreekt op gedrag. Spreek je als ouder af dat je elke dag gaat lezen met je kind, doe dat dan ook. Lukt het niet, zoek naar een oplossing of kom er op terug en bedenk samen een haalbaar alternatief.

Een andere effectieve bijdrage is: kinderen helpen bij het huiswerk. Dat begint al op de basisschool met het leren van de topotoets, extra reken- of leesopdrachten of nieuwtjes zoeken op internet. Maar ja, hoe ga je dat aanpakken als je beiden werkt, of je kind regelmatig het huiswerk (zogenaamd) vergeet op te schrijven, of liever met zijn vrienden omgaat dan in je eentje huiswerk maken, want dat is saai! Kinderen op een goede manier helpen, dat doe je niet zomaar. Daar komt echt wel wat bij kijken!

Ouders op de stoep

Ouders van nu zijn mondig en willen hun kind graag gelukkig zien. Ze willen het beste voor hun kind, en dat moet het liefst vandaag nog gerealiseerd worden. Deze houding van ouders leidt soms tot overtrokken verwachtingen en vervelende confrontaties tussen ouders en school. Ik zie de dwingende ouders op de drempel van de klasdeur al staan. Zij vragen niet of de leerkracht even tijd heeft. Nee, ze beginnen gewoon hun verhaal en verwachten van de leerkracht dat je luistert en ze gelijk geeft. Daar sta je dan, met achter je een onrustige groep die popelt om met de les te beginnen.

Het is typerend voor de tijd van nu dat ouders voor hun kind opkomen. Jammer dat het soms zo moet gaan. Maar geloof, deze ouder heeft je wat te vertellen, en denk aan ‘Ouders, daar heb je wat aan’ . Samen met een goede basis effectief communiceren, sta je stevig in de schoenen.

Tips voor ouders en leerkrachten

  1. Verrassende vragen
    Soms weet je gewoon niet meer moet stellen als je kind van school komt. Vaak komt het op hetzelfde neer: Hoe was het op school? Maar ja, als je dit elke dag gaat vragen, dan reageert je kind niet meer spontaan. Op Vrouwblog staan verrassende vragen.
    Met de nodige creativiteit kun je de vragen ook ombuigen naar vragen die je op school kan stellen over thuis. En als het gaat om hulp, dan kun je ook vragen: “Kun je mij uitleggen hoe ik jou het beste kan helpen?” (slogan uit artikel van Ingrid van Essen, Aan de slag met de puberijsberg, in Balans nr 7 aug/sept 2014).
  2. Lezen is een feest
    De Kinderboekenweek is deze week. Dit jaar is het thema Feest. Dé week om kinderen boeken te laten ontdekken. Zoek een lekker plekje en een goed moment en ga genieten met je kind. Maak hier vervolgens een gewoonte van.
  3. Spelen is leren
    Jonge kinderen leren door te spelen. De manier waarop een kind praat tijdens het spelt, geeft inzicht in het denkproces. Als je goed luistert, ontdek je de taal van het kind en kun je peilen waar het kind staat in de ontwikkeling. Ga samen met de leerkracht op zoek naar het spelniveau van je kind en ga daarover met elkaar in gesprek. Lees meer in artikel HJK ‘Wat hun praatjes je vertellen’ van Esther van den Berg en Mieneke Langberg, juni 2014.
  4. Laat zien
    Laat als school zien waar elke groep mee bezig is en hoe hier thuis op kan worden aangesloten. Via de schoolwebsite, blogs of een digitale communicatieplatform kun je uitwisseling mogelijk maken. Laat kinderen thuis verder oefenen en spelen met waar het op school mee bezig is geweest en vervolgens weer werk mee naar school meenemen. Zo zorg je voor een wisselwerking tussen leren thuis en op school.

Download het E-book Ouders en School Samen

Ons verhaal is niet klaar. Lees het E-book Ouders en school samen en verrijk hiermee je ideeën over ouderbetrokkenheid. Binnenkort verschijnt ook een openhartig interview in Frappant met de directeur van basisschool De Schelven over contact met ouders.