Spelen met kunst

rood-klimrek-blog-saskia

Als je dit rode object ziet, dan wil je toch maar één ding, en dat is er op klimmen en ontdekken wat je er mee kan.  Normaliter beleef je kunst op een afstand, en mag je het zelfs niet aanraken. Maar in dit geval mag je er mee spelen en daardoor word  je deel van het object. Terwijl je bezig bent, word je fantasie geprikkeld en ontdek je nog meer mogelijkheden om het kunstwerk te verrijken.

Een bezoek aan de beeldentuin de Fundatie in Heino bracht mij tot deze bijzondere en mooie ervaring. Het zet mij aan het denken. Dit zouden we toch veel vaker moeten doen. Zeker als je kijkt naar de toekomst van onze kinderen. En de vraag die mij bezig houdt: Welke rol speelt kunst(educatie) bij het ontwikkelen van 21ste eeuwse vaardigheden van kinderen?

Van beeldentuin naar speeltuin

In een beeldentuin voelen kinderen zich vrijer dan binnen in een museum waar je rustig moet rondlopen, zachtjes moet praten en anderen niet mag storen. Omdat beelden vrij in de ruimte staan, kun je er omheen lopen en kijken hoe het beeld van de andere kant eruit ziet, van dichtbij of van een grote afstand, van onderen en van boven. Dit ruimtelijke aspect nodigt uit tot ontdekken. Omdat je meestal niet aan museumstukken mag komen, wordt het extra spannend als het een keertje wel mag. En het wordt helemaal te gek als je ook nog op het kunstwerk mag klimmen.

Fundatie school

Deze onverwachte situatie brengt de kinderen tot fysieke exploratie, zoals bijvoorbeeld via de latten van het bed omhoog klimmen en zo hoog mogelijk proberen te komen en dan weer van de tafel naar beneden springen. Dit spelletje is voor sommige kinderen leuk maar zal enkelen al snel vervelen. Het wordt interessanter als de kinderen dit kunstwerk meer betekenis geven door goed te kijken wat je ziet en je te laten verrassen door de opstelling. Of de meubels uit te proberen en te voelen hoe het is om op een schuin en kaal bed met latten te liggen. Blijf je dan liggen met je billen tussen de latten, of glijd je naar beneden?

En als je dit dan van de zijkant bekijkt, dan zie je ineens hoe grappig het is dat de haren van iemand in een bosje tussen de latten naar beneden hangen. En hoe ziet dat er van bovenaf uit? Met een camera ben je ineens meer op het perspectief en de compositie gericht. En samen ontdek je nog veel meer.

Een klimrek voor het oefenen van culturele vaardigheden

Een beeldentuin is op deze manier een walhalla voor het ontwikkelen van cultureel bewustzijn en culturele vaardigheden. Als voorbeeld het rode kunstwerk. Terwijl je naar dit beeld kijkt en er samen met anderen op klimt, krijgt dit kunstwerk steeds meer vorm en betekenis.

En welke culturele vaardigheden (volgens Barend van Heusden) oefen je dan?

Waarnemen:  Wat zie ik als ik er op een afstand naar kijk, te midden van de andere beelden? Hoe ziet er uit van dichtbij? Wat valt op? Hoe voelt het kunstwerk? Koud/warm, glad/ruw? Hoe ervaar ik het beeld als ik er op sta/klim?

Verbeelden: Wat stelt het beeld eigenlijk voor? Hoe zou het er uit zien als we verder zouden bouwen? Hoe kan ik mijzelf daarin gebruiken (door bijvoorbeeld met mijn lichaam een brug te maken). Waar denk ik aan of waar droom ik van als ik dit zie?

Conceptualiseren: En als ik de beelden die ik van het beeld heb met elkaar in samenhang breng. Welke betekenis heeft dit beeld dan? Wat zou de maker met dit beeld willen uitdrukken?

Analyseren: En als ik dan nog beter kijk vanuit het concept dat ik in mijn hoofd heb, wat mis ik dan, wat valt mij op? Wat zou ik kunnen toevoegen, om het completer te maken?

Allemaal vragen die waarnemen, denken en doen aan elkaar verbindt en waarmee kinderen tot dieper leren komen.

Fundatie 3

Fundatie 1

 

 

 

Spelenderwijs 21ste eeuwse vaardigheden leren.

Spelen is leren, dat blijkt uit dit voorbeeld van een bezoek aan een beeldentuin. Kinderen kijken en bewegen vanuit verschillende posities, geven  samen betekenis aan dit kunstwerk en communiceren hier over, bedenken ideeen, proberen uit en zoeken naar oplossingen voor de uitwerking van hun ideeen. Dit zijn belangrijke vaardigheden die je in de 21ste eeuw kunt gebruiken. Nu denk ik wel vaker dat cultuureducatie een prachtige ingang is voor het ontwikkelen van de 21ste eeuwse vaardigheden, maar in hoeverre is dit daadwerkelijk zo?

Onderzoek

Binnen het lectoraat Didactiek en Inhoud van de Kunstvakken van Hogeschool Windesheim wordt op dit moment onderzoek gedaan naar de rol van kunsteducatie bij het ontwikkelen van 21ste eeuwse vaardigheden in het basisonderwijs, een samenhangend geheel van vaardigheden die nodig zijn om in de 21ste eeuw goed te kunnen functioneren. Deze vaardigheden bestaan uit: creativiteit, kritisch denken, probleemoplosvaardigheden, communicatie, samenwerken, digitale geletterdheid en sociale en culturele vaardigheden. De vragen van het onderzoek zijn gericht op de visie van de school en de wijze waarop aandacht wordt besteed aan de 21ste eeuwse vaardigheden (met inzet van cultuureducatie). Benieuwd naar de resultaten? In maart 2016 wordt het ontwerpadvies opgeleverd.

In deze Prezi zie je een mooie weergave van de achtergronden van dit onderzoek.

Uitstapje

Geinspireerd om ook eens een uitstapje te maken naar een beeldentuin en het op een nieuwe manier te beleven? Kijk in je eigen buurt naar mogelijkheden, of bezoek de Fundatie in Heino.

Je kunt natuurlijk ook de objecten in je eigen tuin of speelplaats een opknapbeurt geven en ervoor zorgen dat de objecten opnieuw betekenis krijgen. Dan zal je zien dat er rijk spel ontstaat waarin de kinderen veel plezier aan beleven en zinvolle vaardigheden leren.

Laat je inspireren door je omgeving, geef er betekenis aan en geniet!

De leerkracht als ontwerper

de leerkracht als ontwerper

Als er iemand is die ondernemend, creatief en eigenzinnig is, dan is het Lizette van den Brink wel. Ze gebruikt deze eigenschappen om onderwijs te ontwerpen en in te spelen op leerbehoeften van kinderen. Geïnspireerd door mijn blog ‘Als leerlingen het voor het zeggen hebben…’, is ze aan de slag gegaan met een project in haar eigen klas. Een project waar de leervragen van de kinderen centraal staan.

Lizette 1Ik zoek Lizette op in het Dijkhuis in Ooij, waar ze naast haar werk als leerkracht en voormalig MT lid van basisschool De Muze een gezin en een bed & breakfast runt. We raken al gauw in gesprek over onze visie op onderwijs en haar project dat ze onlangs met haar groep heeft uitgevoerd.

Kijken en luisteren naar kinderen

In de ogen van Lizette wordt het hoog tijd dat het onderwijs beter aansluit bij de leerbehoeften van kinderen. We zijn te methode gericht. Elke dag een lesje, helemaal uitgewerkt van minuut tot minuut door deskundigen die menen te weten wat en hoe kinderen dagelijks het beste kunnen leren. Kinderen verschillen van elkaar en gedragen zich elke dag anders. Wat houdt hen werkelijk bezig? We zouden veel meer moeten kijken en luisteren naar kinderen, daar leren we van. Want met deze kennis kunnen we beter inspelen op het leren van de kinderen, waardoor ze veel gemotiveerder raken en bereid zijn moeilijke taken te overwinnen.

Dat betekent dat je veel meer moet vertrouwen op de kinderen en creatief aan de slag moet met betekenisvolle opdrachten die de kinderen echt verder helpen. Binnen het team waar Lizette werkt, wordt regelmatig opgemerkt: ‘ja maar jij bent zo creatief’. Volgens Lizette, kan iedereen zich ontwikkelen op gebied van creatief denken. Lizette denkt in mogelijkheden en probeert dingen uit.

Zo zocht Lizette de ruimte op in haar eigen school om creatief en leerlinggericht bezit te zien. Als voorzitter van de projectgroep/ cultuureducatie werkgroep probeert ze kinderen, ouders en collega’s te inspireren. In haar eigen groep 4 ging zij een maand lang 4 tot 6 uur in de week tijdens wereldoriëntatie en creatieve vakken aan de slag met projectonderwijs. Daarin stimuleerde zij het onderzoekend leren van de kinderen aan de hand van eigen leervragen.

Een nieuw project in groep 4

De intentie van het project was om de sturing van het leren zoveel mogelijk over te laten aan de leerlingen. Dat betekent dat de kinderen heel veel zelf mochten bepalen: met welk onderwerp ze aan de slag gingen, een eigen leervraag, het kiezen en gebruiken van informatiebronnen en het presenteren van de resultaten. Om structuur te brengen in het proces, volgde ze de stappen van het taskmodel. De meeste kinderen gingen in een tweetal aan het werk.

Lizette 3

 

 

 

 

 

 

 

Verrassende ervaringen

Omdat de kinderen in tweetallen een eigen onderwerp mochten kiezen, liepen de thema’s nogal uiteen. Van snoep tot konijnen en van zoogdieren tot het heelal. Om het project als iets gezamenlijks te laten ervaren en ervoor te zorgen dat de kinderen elkaar blijven inspireren, zorgde Lizette voor passende filmpjes van Klokhuis of Teleblik bij elk thema om alle kinderen bij de verkenning van de thema’s te betrekken. Het begeleiden van alle projecten was zeer intensief, maar ook erg inspirerend en onvergetelijk. Al die gesprekjes met de kinderen, samen onderzoeken wat je al weet van het thema en wat je nog wilt weten, een mindmap maken, kinderen wegwijs maken op internet, plaatjes zoeken op Pinterest, gesprekjes voeren met experts, onderzoekje doen in de klas, en voorbereidingen treffen voor de presentaties. De kinderen waren heel enthousiast, intrinsiek gemotiveerd. Ze voelden zich heel verantwoordelijk voor het project en waren bereid om hard te werken om het tot een goed einde te brengen. Lizette ziet de oogjes van haar kinderen nog steeds glimmen als ze terugdenkt aan deze maand.

Lizette weet het zeker. Dit is het onderwijs dat ik voor ogen heb. Nu het team nog verleiden om in deze richting verder te gaan.

Inspiratie

Lizette en ik hebben elkaar geinspireerd. Zo hoop ik dat deze blog jullie ook inspireert. Dat we samen, al doende leren hoe we gepersonaliseerd leren vorm kunnen geven.

Heb jij ook een mooi voorbeeld waarin je kinderen inbreng geeft in het onderwijs of hun eigen leerproces? Laat dan van je horen!

Klaar voor de start

Al een tijdje kijk ik uit naar het uitkomen van mijn eigen blog. Om te delen wat me bezighoudt in het onderwijs. Maar ja, wanneer is het goede moment? Wanneer zijn mijn ideeën en teksten er klaar voor? En nog belangrijker, ben ik er klaar voor, om mijn persoonlijke verhaal te delen met de hele wereld? Net als bij Twitter, Facebook en andere nieuwe vormen van social media waar ik aan begonnen ben. Ik ga meedoen en ontdek vanzelf wat het mij en anderen kan brengen.

Betrokkenheid in het onderwijs

onderwijsadviesMijn blog zal gaan over onderwijs, zoals ik het beleef als adviseur in het primair en voorgezet onderwijs, en als ouder van twee schoolgaande kinderen. Onderwijs is een interessant werkveld, waar ik dagelijks over zou kunnen schrijven. Ik denk aan leerkrachten die met hart en ziel met kinderen werken en hen het beste willen geven. Schoolleiders met bezieling bouwen aan een lerende organisatie, met de leerlingen in het vizier. Ouders die betrokken zijn bij het leren en ontwikkeling van hun kind. Er is zoveel betrokkenheid in het onderwijs, daar geniet ik van!

Het onderwijs van de toekomst

shutterstock_68841883Het onderwijs is in beweging, net zoals de wereld om ons heen. Het is een enorme uitdaging om kinderen de kennis en vaardigheden te leren die van betekenis zijn voor nu en de toekomst, gebruik makend van nieuwe technologie en kennis over wat werkt in het onderwijs. Ik zie kinderen en leerkrachten afhaken. Het kan en moet anders in het onderwijs. Wat en hoe precies? Dat gaan we uitvinden, werkenderwijs. Het staat nu nog in de kinderschoenen.

Betekenisvol leren, samen leren!

Verrassen met blogs over betekenisvol onderwijs voor nu en de toekomst, dat ga ik de komende tijd doen. Lees ze met aandacht en laat weten van je ervan vindt. Feedback ontvang ik graag, daar leer ik van. En als je net als ik het schrijven te pakken hebt, kom dan met een uitgebreidere reactie of start ook een blog. Dan komen we tot een dialoog, dat lijkt me nog leuker.

Veel plezier met mijn blogs,

Saskia van Dongen