Samen Vreedzaam opvoeden

Op het nippertje kom ik de kapel binnen. ‘Kom erbij Saskia’. Verrast door de persoonlijke begroeting van de voorzitter,  schuif ik stilletjes aan bij de andere Vreedzame professionals. Terwijl mijn hoofd nog uitraast, voel ik langzaam de heilige grond onder mijn voeten. Ik ben er. Ik voel me welkom.

Op 19 januari bezocht ik het netwerk Vreedzame School/Wijk. In het prachtige oude klooster Mariënhof in Amersfoort kwamen zo’n 80 professionals bijeen om elkaar te leren kennen en te inspireren. Het thema was: polarisatie en radicalisering. Een ingewikkeld fenomeen. Iets wat je niet de kop moet indrukken. Maar samen, met de jongeren zelf en in een pedagogische coalitie, aan moet gaan. Alleen op deze manier kunnen jongeren een gezonde identiteit ontwikkelen. Aldus Stijn Sieckelinck, onze wijze gast van vandaag.

Verbinden en overbruggen

Voor het eerst waren wij, als Vreedzame School trainers en/of Vreedzame Wijk trainers/adviseurs, bij elkaar. 80 Mensen met 1 missie: scholen, instellingen, wijken en overheden helpen bij het nemen van verantwoordelijkheid voor een goede opvoeding, onderwijs in sociale vaardigheden en democratisch burgerschap. Wat een kracht gaat daar van uit! Programma’s van De Vreedzame School en De Vreedzame Wijk vormen de basis voor het vormen van een betrokken gemeenschap. Daarin staat concreet hoe je kinderen en jongeren leert samenleven, zoals: oog en oor hebben voor elkaar en conflicten oplossen door het uit te praten.

Als professionals dragen we uit dat kinderen en volwassenen elkaar nodig hebben om als individu uit te groeien tot een zelfbewust en verantwoordelijk mens, en samen een betrokken gemeenschap te vormen. We noemen dat VERBINDEN. Daarnaast weten we dat iedereen verschilt van elkaar, van mening of achtergrond. Deze verschillen moeten we OVERBRUGGEN, volgens Stichting Vreedzaam.

Serious game

Ook al begeven we ons op een heilige plek, een beetje vermaak mag er zijn. Met z’n allen spelen we de serious game Vriend & Vijand in de klas van Critical Mass. We zoomen in. Een conflict tussen jongeren dat langzaam uit de hand loopt als ze elkaar aanvallen op hun achtergrond. Grove taal, vijandige blikken, stemverheffing,….De film wordt stopgezet. Wanneer zou jij ingrijpen? Nadat we gestemd hebben met onze smartphone, zien we het resultaat in een grafiek verschijnen. We bespreken de antwoorden en onderzoeken het waarom. Dat is interessant! We beseffen dat iedereen wel eens betrokken is bij een dergelijke ruzie. Als docent wanneer je in de gang van de school zo’n groepje jongeren aantreft, of als burger in de trein naast je. Ze vragen met hun agressieve interactie de aandacht op. Je wacht even af, probeert het te volgen. Maar op een gegeven moment gaan je tenen ervan krommen en sta je in de startblokken om in actie te komen. Maar ja, wat zeg je en wat doe je dan? Dat is nog niet zo eenvoudig. Ik kan me best voorstellen dat je uit angst voor represaille of handelingsverlegenheid niet durft in te begrijpen. Maar gelukkig durven de meesten in de zaal dat wel. Vooral de Vreedzame Wijk trainers lijken er bedreven in. Zij spreken de jeugd met duidelijke taal direct aan. En geloof maar dat dat werkt!

Radicalisering

Het is een eer om Stijn Sieckelinck te mogen ontvangen. Als onderzoeker en pedagoog houdt hij zich al jaren intensief bezig met radicalisering bij jongeren. Wat is dat nu precies, radicalisering? Volgens Wikipedia is radicalisering het proces waarbij de gedachten en gedragingen van een persoon of groep extremer worden en in toenemende mate afwijken van de gangbare norm in de cultuur, waardoor de persoon of groep geneigd is extremistische daden te plegen. Het individu of de groep vervreemdt steeds meer van de maatschappij en kan daarna steeds meer neigen naar het uitvoeren van zijn gedachten, een extreme vorm van deviant gedrag.

Een bijzonder ingewikkeld vraagstuk, al zegt Stijn het zelf. Hij begint zijn verhaal met de uitspraak van zijn dochter (8 jaar) die voor het eerst naar een Vreedzame School gaat en thuiskomt met haar verhaal. Ze beschrijft haar nieuwe school zo:

‘Heel de wereld is er bij elkaar. Ik hoef niet meer op reis. Volgende vakantie ga ik gewoon naar school’

 

Hoe treffend is dit! Stijn vervolgt: Wij zien als volwassenen niet alleen het mooie, maar ook de lastige kwesties van een multiculturele school. Om radicalisering te lijf te gaan, moeten we luisteren naar jongeren en hen bevragen op hun idealen. Hun ideeën zijn immers nog in ontwikkeling en beïnvloedbaar. Deze jongeren zijn op zoek naar zingeving, houvast en een eigen identiteit. Help ze daarom bij dit zoekproces.

 Samen opvoeden

We zullen slimme manieren moeten bedenken om jongeren te zien/horen en mee te nemen in de democratische principes, geeft Stijn aan. Dat vraagt een zekere fijnzinnigheid in de omgang met jongeren. Opmerken waar gevoelens, gedachten en vertrouwen of wantrouwen zit. Stijn heeft in zijn laatste boek Reradicaliseren zijn ideeën over een aanpak verwerkt in concrete thema’s en lessen. Zijn overtuiging is dat opvoeders en leerkrachten samen kunnen optrekken in een pedagogische aanpak en een aansprekend gezag kunnen opbouwen zodat de jongeren een gezonde identiteit ontwikkelen.

Met andere woorden:

‘Kinderen hebben wortels en vleugels nodig om te groeien’

 

 

 

 

 

 

 

 

Tot slot nodigt Stijn ons uit om samen na te praten over een aantal prikkelende vragen. Ze houden me nog steeds bezig. En daarom deel ik ze graag met jullie. Om over na te denken en uit te wisselen met je naaste opvoeder.

  • Wie zit er in jouw pedagogische coalitie?
  • Wat krijgen vooral de jongens tekort van thuis? En van school?
  • Ik had als kind ook graag op een Vreedzame School gezeten. Waarom wel/niet?

 

Ben jij op zoek naar een pedagogische aanpak die opvoeders op school, thuis en in de wijk met elkaar verbindt? Laat het me weten. Ik help je graag verder.

 

 

Van een puzzel naar een parel van een les

“Ja, dat wil ik ook!” roepen de kinderen als ze het voorbeeld van de onderwijsassistent en een leerling zien. De kinderen zitten samen met de juf in een kring. Ze popelen om aan de beurt te komen. Het eerste tweetal mag beginnen. Ze rennen van enthousiasme. Als de muziek stopt, staan ze stil. Ze begroeten elkaar en geven elkaar een hand. De juf geeft met een stralende lach een opsteker. “Bijna goed”, zegt ze waarop ze de kinderen aanmoedigt elkaar daarbij nog aan te kijken. Er volgt een snelle blikwisseling en een smile op het gezicht van de kinderen. De leerkracht kijkt het tweetal met een tevreden blik aan en steekt haar duim op. Goed gedaan! We volgen een les van De Vreedzame School. De juf leert de kinderen hoe je elkaar begroet, als opstap voor het leren oplossen van conflicten. De manier waarop deze leerkracht de les geeft, raakt ons. De toewijding en precisie van deze leerkracht zie je terug in het leerplezier van de kinderen. Dit was een parel van een les. Zo’n parel tover je niet zomaar tevoorschijn. Hier schuilt vast een puzzel achter.

Lesgeven is puzzelen

Op het eerste gezicht lijkt het lesgeven bij deze leerkracht als vanzelf te gaan. Maar het tegendeel is waar. Achter deze les schuilt een lange, intensieve periode van leren. Een periode waarin de leerkracht regelmatig op haar lessen reflecteert en op basis daarvan haar lessen verbetert. De cyclus van Korthagen doemt in mij op. Ik vraag me af: Hoe vaak heeft deze leerkracht deze leercyclus al doorlopen? Wat zijn de belangrijkste dingen die zij geleerd heeft in haar lessen? Welke rol hebben haar collega’s gehad hierbij? Hoe meer ik mij verdiep in deze leerkracht: Miriam, hoe meer bewondering ik voor haar krijg. Haar verhaal, haar puzzel maakt haar les pas echt interessant!

Het verhaal van Miriam

Miriam is dit schooljaar gestart op een SBO-school. Ze moest dus in korte tijd de kinderen en de school leren kennen. Daarnaast was De Vreedzame School ook nieuw voor haar.  Miriam heeft zich er helemaal in verdiept en keer op keer geprobeerd de lessen te geven volgens de bedoelingen van de makers. Daarbij moest ze goed afstemmen op de jonge kinderen in haar groep, die allemaal speciaal zijn en extra ondersteuning nodig hebben. Je ziet nu al, 8 weken verder, dat Miriam de kinderen met haar spannende opening nieuwsgierig en alert maakt. Instructies bouwt ze stap voor stap op door voordoen, samendoen en nadoen. Wanneer de kinderen denken dat ze het kunnen, durven ze het ook te proberen. Op deze manier ervaren de kinderen succes en bouwen ze vertrouwen op om nieuwe dingen te leren. Voor het aanleren van routines zoals ‘een kring maken van jongen/meisje/jongen/meisje’, neemt ze de tijd. Ze roept een voor een de kleuters bij zich in de kring door zijn/haar naam te noemen en de naam te noemen van de kleuter waar hij/zij naast komt zitten. Miriam vindt zelf dat ze wel heel veel structuur geeft, maar ziet ook dat de kinderen het nodig hebben. Het doet haar goed te horen dat de kinderen in de volgende groep (3/4) meer zelfstandigheid krijgen in het maken van een kring. Deze leerkracht roept twee of meer kinderen tegelijk op. De kinderen mogen zelf hun plek kiezen, mits de kring voldoet aan het criterium: jongen/meisje/jongen/meisje.

Miriam kan nu een veilig klimaat bieden aan de jongsten van de school. Haar doel is dat De Vreedzame School meer in haar ‘genen’ komt. Dat ze de uitgangspunten en de geleerde kennis en vaardigheden toepast gedurende de hele dag. Ik weet zeker dat zij daarin gaat slagen. Sterker nog, met haar les is ze een inspiratiebron voor de rest van haar team.

 

Benieuwd naar De Vreedzame School?

De Vreedzame School is een programma voor het leren van sociale competenties en democratisch burgerschap voor (speciale) basisscholen. En eigenlijk is het meer dan dat. Met dit programma kun je werken aan een school als leer- en leefgemeenschap, waarin kinderen en volwassenen gehoord en gezien worden en conflicten worden opgelost via win-win. Een gemeenschap waarin ieder verantwoordelijkheid neemt voor zichzelf en anderen, waarin samen beslissingen worden genomen en mensen openstaan voor verschillen. Voor de meeste scholen is de uitdaging: hoe komen we tot zo’n gemeenschap waarin respect en verantwoordelijkheid centraal staan? Of, hoe kunnen we de uitgangspunten van De Vreedzame School in ons dagelijks handelen integreren? Dit vraagt jarenlange training, samenwerking en focus.

Kinderen krijgen elk jaar 40 Vreedzame Schoollessen voor de kinderen van groep 1 t/m 8 zijn gericht op de volgende thema’s.

1.  We horen bij elkaar – groepsvorming (10 lessen)
2. We lossen conflicten zelf op – conflicthantering (6 lessen)
3. We hebben oor voor elkaar – communicatie (6 lessen)
4. We hebben hart voor elkaar – gevoelens (6 lessen)
5. We dragen allemaal een steentje bij – verantwoordelijkheid (4 lessen)
6. We zijn allemaal anders – diversiteit (6 lessen)

 

Sociale media, een verrijking voor het sociale leven

 

Social mediaSociale media zijn niet meer weg te denken in ons leven. Zelfs in de kerstvakantie. Ik heb genoten van de warme nabijheid van familie en vrienden en fijne gesprekken gevoerd. Ondertussen via sociale media contacten onderhouden, onderwijsmomenten en nieuwjaarswensen gedeeld. Met deze nieuwe technologieën kan ik mijn sociale leven uitbreiden en verrijken. Hoe is dat voor de kinderen die opgroeien in dit digitale tijdperk? Hoe word je mediawijs en sociaal een kanjer? Dat verken ik in deze blogpost.

 

Online en offline gaan samen

In de vakantie heb ik de tijd genomen om kennissen via LinkedIn op te zoeken. Het is verrassend om te zien waar oude vrienden en studiegenoten terecht zijn gekomen en wat ze nu doen in hun werkende leven. Deze zoektocht leidde tot een paar leuke uitwisselingen via het berichtenverkeer op LinkedIn, maar ook tot twee uitnodigingen om elkaar in 2016 weer eens te ontmoeten. Daar verheug ik mij op.

Een ander voorbeeld. Voor het eerst hebben we Oud en Nieuw gevierd zonder onze dochter. Zij koos ervoor om de jaarwisseling door te brengen bij vrienden en trok al feestend door de stad. Wij, ouders, vonden dat goed. Maar ondanks mijn vertrouwen in mijn dochter, was ik af en toe met mijn gedachten bij haar en enigszins bezorgd over haar veiligheid. Wat is het dan fijn als je als ouder via WhatsApp een berichtje krijgt  ‘Gelukkig Nieuwjaar (met smiley) ‘ en ‘We zijn bij Koen’, en elkaar midden in de nacht kan bellen en de stem van je dochter kan horen en peilen hoe het met haar gaat.

Een voorbeeld in mijn werk. Tijdens de opleiding Onderwijskundig I-coördinator zijn 3 deelnemers gestart met een blog. Naast de maandelijkse bijeenkomsten waarin we kennis delen, elkaar leren kennen en volgen in onze rol, zijn deze blogs een waardevolle aanvulling. Je leest waar deelnemers zich mee bezig houden en hoe zij verder ‘spelen met hun gedachten en ervaringen’ gerelateerd aan de opleiding. De blogs zijn zo persoonlijk en interessant dat ik ze voorlopig blijf volgen.

Deze voorbeelden laten zien dat online communicatie een belangrijk verbindend element vormt in mijn sociale leven.

 

Kopje onder in een online wereld

Jammer genoeg kennen we ook de voorbeelden waarbij het gebruik van social media doorslaat. Jonge mensen, die 24 uur per dag online in contact staan met anderen, verslaafd en geïsoleerd raken,  slaap tekort komen….met alle gevolgen van dien. Ik zie het als ‘kopje ondergaan’ bij het leren zwemmen in een offline-online sociale wereld.

In het artikel van Mayke Blok in De Correspondent (dat ik zeker zou lezen) wordt de problematiek van sociale media helder beschreven. Ze is van mening dat er weinig mis is met sociale media. Het probleem is juist dat de kinderen daardoor waardevolle interactiemomenten missen en belemmerd worden in de ontwikkeling van hun empathisch vermogen. Ze verwijst o.a. naar uitspraken van professor Sherry Turkle:  ‘Het is tijdens dit soort gesprekken – waarin we leren om oogcontact te maken, waarin we ons bewust worden van iemands houding en intonatie, we elkaar geruststellen en met respect uitdagen – dat empathie en intimiteit tot bloei komen. Tijdens dit soort conversaties leren we wie we zijn.’

 

sociaal wijs

Versterk sociaal emotioneel leren

Hoe kunnen we kinderen leren zwemmen in de digitale, sociale wereld die voortdurend aan verandering onderhevig is? Hoe kunnen ervoor zorgen dat zij met gebruik van sociale media  zichzelf en anderen leren kennen, uitdagingen aangaan, moeilijkheden overwinnen  en maatschappelijke betrokken raken? In onderstaand overzicht heb ik de verschillende competenties op gebied van sociaal emotioneel leren op een rijtje gezet. In de laatste kolom staan enkele voorbeelden hoe je sociale media gericht kunt inzetten.

Ik-jij-wij-Competenties Toelichting Social media gebruik
Ik-competenties Besef van jezelf Ontwikkelen van de kennis over jezelf, wat je voelt en denkt, en hoe dit je eigen gedrag beinvloedt Bewust samenstellen van je eigen profiel, een blog schrijven over je eigen gevoelens en gedachten naar aanleiding van een gebeurtenis
Zelfmanagement Ontwikkelen van strategieën om positief en doordacht om te leren gaan met heftige emoties en uitdagingen. Bewuste keuze maken in gebruik van social media om je gevoelens te uiten in beeld/tekst, hulp vragen aan vrienden (van online naar offline)
Jij-competenties Besef van de ander Ontwikkelen van begrip van wat een ander voelt en denkt en hoe je eigen gedrag daarop kunt afstemmen. Adequaat reageren op berichten, vrienden volgen, tonen van medeleven en compassie in tekst en beeld, op juiste moment overschakelen van online naar offline
Relaties met anderen Ontwikkelen van positieve relatie met anderen. ‘vrienden’ uitnodigen tot beeldbellen of real life contact, positieve feedback verwerken in berichtjes, pestsignalen in berichtenverkeer herkennen en actie ondernemen
Wij-competenties Keuze kunnen maken Ontwikkelen van verantwoordelijk gedrag t.a.v. jezelf, anderen en de gemeenschap. Bewuste keuze maken in contactgroepen.  Je mening geven in berichten/blogs, een online goede doelen actie beginnen en volgers mobiliseren.

kinderen praten

1+1=3

Het geheim van sociale media als verrijking op ons sociale leven, schuilt m.i. in de juiste combinatie van offline en online contact. Dan wordt 1+1, 3! Weten welke media je hoe gebruikt om je boodschap over te brengen en te ontvangen. Kort gezegd, hoe meer emotie je boodschap bevat, hoe belangrijker het wordt om een echt gesprek te voeren. Dit is een kunst dat we al doende moeten ontwikkelen. De meeste kinderen die opgegroeid zijn met sociale media ontdekken al doende de kracht van elk communicatiekanaal en weten hier feilloos gebruik van te maken. Zo leren zij dat e-mail voor het serieuze werk is, Snapchat voor het verkennen van grenzen met ondeugende grappen, Facebook en Hyves voor de opbouw van hun imago en WhatsApp voor het onderhouden van hun contact met verschillende vrienden(groepen). En, voor de gemoedsrust van hun ouders, laten ze hen via WhatsApp ook even weten waar ze uithangen. Laten we kinderen thuis en op school leren bewust en kritisch gebruik te maken van diverse sociale media. Daarmee oefenen ze sociale vaardigheden en bouwen ze in deze digitale wereld een rijk sociaal leven op.