Van een puzzel naar een parel van een les

“Ja, dat wil ik ook!” roepen de kinderen als ze het voorbeeld van de onderwijsassistent en een leerling zien. De kinderen zitten samen met de juf in een kring. Ze popelen om aan de beurt te komen. Het eerste tweetal mag beginnen. Ze rennen van enthousiasme. Als de muziek stopt, staan ze stil. Ze begroeten elkaar en geven elkaar een hand. De juf geeft met een stralende lach een opsteker. “Bijna goed”, zegt ze waarop ze de kinderen aanmoedigt elkaar daarbij nog aan te kijken. Er volgt een snelle blikwisseling en een smile op het gezicht van de kinderen. De leerkracht kijkt het tweetal met een tevreden blik aan en steekt haar duim op. Goed gedaan! We volgen een les van De Vreedzame School. De juf leert de kinderen hoe je elkaar begroet, als opstap voor het leren oplossen van conflicten. De manier waarop deze leerkracht de les geeft, raakt ons. De toewijding en precisie van deze leerkracht zie je terug in het leerplezier van de kinderen. Dit was een parel van een les. Zo’n parel tover je niet zomaar tevoorschijn. Hier schuilt vast een puzzel achter.

Lesgeven is puzzelen

Op het eerste gezicht lijkt het lesgeven bij deze leerkracht als vanzelf te gaan. Maar het tegendeel is waar. Achter deze les schuilt een lange, intensieve periode van leren. Een periode waarin de leerkracht regelmatig op haar lessen reflecteert en op basis daarvan haar lessen verbetert. De cyclus van Korthagen doemt in mij op. Ik vraag me af: Hoe vaak heeft deze leerkracht deze leercyclus al doorlopen? Wat zijn de belangrijkste dingen die zij geleerd heeft in haar lessen? Welke rol hebben haar collega’s gehad hierbij? Hoe meer ik mij verdiep in deze leerkracht: Miriam, hoe meer bewondering ik voor haar krijg. Haar verhaal, haar puzzel maakt haar les pas echt interessant!

Het verhaal van Miriam

Miriam is dit schooljaar gestart op een SBO-school. Ze moest dus in korte tijd de kinderen en de school leren kennen. Daarnaast was De Vreedzame School ook nieuw voor haar.  Miriam heeft zich er helemaal in verdiept en keer op keer geprobeerd de lessen te geven volgens de bedoelingen van de makers. Daarbij moest ze goed afstemmen op de jonge kinderen in haar groep, die allemaal speciaal zijn en extra ondersteuning nodig hebben. Je ziet nu al, 8 weken verder, dat Miriam de kinderen met haar spannende opening nieuwsgierig en alert maakt. Instructies bouwt ze stap voor stap op door voordoen, samendoen en nadoen. Wanneer de kinderen denken dat ze het kunnen, durven ze het ook te proberen. Op deze manier ervaren de kinderen succes en bouwen ze vertrouwen op om nieuwe dingen te leren. Voor het aanleren van routines zoals ‘een kring maken van jongen/meisje/jongen/meisje’, neemt ze de tijd. Ze roept een voor een de kleuters bij zich in de kring door zijn/haar naam te noemen en de naam te noemen van de kleuter waar hij/zij naast komt zitten. Miriam vindt zelf dat ze wel heel veel structuur geeft, maar ziet ook dat de kinderen het nodig hebben. Het doet haar goed te horen dat de kinderen in de volgende groep (3/4) meer zelfstandigheid krijgen in het maken van een kring. Deze leerkracht roept twee of meer kinderen tegelijk op. De kinderen mogen zelf hun plek kiezen, mits de kring voldoet aan het criterium: jongen/meisje/jongen/meisje.

Miriam kan nu een veilig klimaat bieden aan de jongsten van de school. Haar doel is dat De Vreedzame School meer in haar ‘genen’ komt. Dat ze de uitgangspunten en de geleerde kennis en vaardigheden toepast gedurende de hele dag. Ik weet zeker dat zij daarin gaat slagen. Sterker nog, met haar les is ze een inspiratiebron voor de rest van haar team.

 

Benieuwd naar De Vreedzame School?

De Vreedzame School is een programma voor het leren van sociale competenties en democratisch burgerschap voor (speciale) basisscholen. En eigenlijk is het meer dan dat. Met dit programma kun je werken aan een school als leer- en leefgemeenschap, waarin kinderen en volwassenen gehoord en gezien worden en conflicten worden opgelost via win-win. Een gemeenschap waarin ieder verantwoordelijkheid neemt voor zichzelf en anderen, waarin samen beslissingen worden genomen en mensen openstaan voor verschillen. Voor de meeste scholen is de uitdaging: hoe komen we tot zo’n gemeenschap waarin respect en verantwoordelijkheid centraal staan? Of, hoe kunnen we de uitgangspunten van De Vreedzame School in ons dagelijks handelen integreren? Dit vraagt jarenlange training, samenwerking en focus.

Kinderen krijgen elk jaar 40 Vreedzame Schoollessen voor de kinderen van groep 1 t/m 8 zijn gericht op de volgende thema’s.

1.  We horen bij elkaar – groepsvorming (10 lessen)
2. We lossen conflicten zelf op – conflicthantering (6 lessen)
3. We hebben oor voor elkaar – communicatie (6 lessen)
4. We hebben hart voor elkaar – gevoelens (6 lessen)
5. We dragen allemaal een steentje bij – verantwoordelijkheid (4 lessen)
6. We zijn allemaal anders – diversiteit (6 lessen)

 

Sociale media, een verrijking voor het sociale leven

 

Social mediaSociale media zijn niet meer weg te denken in ons leven. Zelfs in de kerstvakantie. Ik heb genoten van de warme nabijheid van familie en vrienden en fijne gesprekken gevoerd. Ondertussen via sociale media contacten onderhouden, onderwijsmomenten en nieuwjaarswensen gedeeld. Met deze nieuwe technologieën kan ik mijn sociale leven uitbreiden en verrijken. Hoe is dat voor de kinderen die opgroeien in dit digitale tijdperk? Hoe word je mediawijs en sociaal een kanjer? Dat verken ik in deze blogpost.

 

Online en offline gaan samen

In de vakantie heb ik de tijd genomen om kennissen via LinkedIn op te zoeken. Het is verrassend om te zien waar oude vrienden en studiegenoten terecht zijn gekomen en wat ze nu doen in hun werkende leven. Deze zoektocht leidde tot een paar leuke uitwisselingen via het berichtenverkeer op LinkedIn, maar ook tot twee uitnodigingen om elkaar in 2016 weer eens te ontmoeten. Daar verheug ik mij op.

Een ander voorbeeld. Voor het eerst hebben we Oud en Nieuw gevierd zonder onze dochter. Zij koos ervoor om de jaarwisseling door te brengen bij vrienden en trok al feestend door de stad. Wij, ouders, vonden dat goed. Maar ondanks mijn vertrouwen in mijn dochter, was ik af en toe met mijn gedachten bij haar en enigszins bezorgd over haar veiligheid. Wat is het dan fijn als je als ouder via WhatsApp een berichtje krijgt  ‘Gelukkig Nieuwjaar (met smiley) ‘ en ‘We zijn bij Koen’, en elkaar midden in de nacht kan bellen en de stem van je dochter kan horen en peilen hoe het met haar gaat.

Een voorbeeld in mijn werk. Tijdens de opleiding Onderwijskundig I-coördinator zijn 3 deelnemers gestart met een blog. Naast de maandelijkse bijeenkomsten waarin we kennis delen, elkaar leren kennen en volgen in onze rol, zijn deze blogs een waardevolle aanvulling. Je leest waar deelnemers zich mee bezig houden en hoe zij verder ‘spelen met hun gedachten en ervaringen’ gerelateerd aan de opleiding. De blogs zijn zo persoonlijk en interessant dat ik ze voorlopig blijf volgen.

Deze voorbeelden laten zien dat online communicatie een belangrijk verbindend element vormt in mijn sociale leven.

 

Kopje onder in een online wereld

Jammer genoeg kennen we ook de voorbeelden waarbij het gebruik van social media doorslaat. Jonge mensen, die 24 uur per dag online in contact staan met anderen, verslaafd en geïsoleerd raken,  slaap tekort komen….met alle gevolgen van dien. Ik zie het als ‘kopje ondergaan’ bij het leren zwemmen in een offline-online sociale wereld.

In het artikel van Mayke Blok in De Correspondent (dat ik zeker zou lezen) wordt de problematiek van sociale media helder beschreven. Ze is van mening dat er weinig mis is met sociale media. Het probleem is juist dat de kinderen daardoor waardevolle interactiemomenten missen en belemmerd worden in de ontwikkeling van hun empathisch vermogen. Ze verwijst o.a. naar uitspraken van professor Sherry Turkle:  ‘Het is tijdens dit soort gesprekken – waarin we leren om oogcontact te maken, waarin we ons bewust worden van iemands houding en intonatie, we elkaar geruststellen en met respect uitdagen – dat empathie en intimiteit tot bloei komen. Tijdens dit soort conversaties leren we wie we zijn.’

 

sociaal wijs

Versterk sociaal emotioneel leren

Hoe kunnen we kinderen leren zwemmen in de digitale, sociale wereld die voortdurend aan verandering onderhevig is? Hoe kunnen ervoor zorgen dat zij met gebruik van sociale media  zichzelf en anderen leren kennen, uitdagingen aangaan, moeilijkheden overwinnen  en maatschappelijke betrokken raken? In onderstaand overzicht heb ik de verschillende competenties op gebied van sociaal emotioneel leren op een rijtje gezet. In de laatste kolom staan enkele voorbeelden hoe je sociale media gericht kunt inzetten.

Ik-jij-wij-Competenties Toelichting Social media gebruik
Ik-competenties Besef van jezelf Ontwikkelen van de kennis over jezelf, wat je voelt en denkt, en hoe dit je eigen gedrag beinvloedt Bewust samenstellen van je eigen profiel, een blog schrijven over je eigen gevoelens en gedachten naar aanleiding van een gebeurtenis
Zelfmanagement Ontwikkelen van strategieën om positief en doordacht om te leren gaan met heftige emoties en uitdagingen. Bewuste keuze maken in gebruik van social media om je gevoelens te uiten in beeld/tekst, hulp vragen aan vrienden (van online naar offline)
Jij-competenties Besef van de ander Ontwikkelen van begrip van wat een ander voelt en denkt en hoe je eigen gedrag daarop kunt afstemmen. Adequaat reageren op berichten, vrienden volgen, tonen van medeleven en compassie in tekst en beeld, op juiste moment overschakelen van online naar offline
Relaties met anderen Ontwikkelen van positieve relatie met anderen. ‘vrienden’ uitnodigen tot beeldbellen of real life contact, positieve feedback verwerken in berichtjes, pestsignalen in berichtenverkeer herkennen en actie ondernemen
Wij-competenties Keuze kunnen maken Ontwikkelen van verantwoordelijk gedrag t.a.v. jezelf, anderen en de gemeenschap. Bewuste keuze maken in contactgroepen.  Je mening geven in berichten/blogs, een online goede doelen actie beginnen en volgers mobiliseren.

kinderen praten

1+1=3

Het geheim van sociale media als verrijking op ons sociale leven, schuilt m.i. in de juiste combinatie van offline en online contact. Dan wordt 1+1, 3! Weten welke media je hoe gebruikt om je boodschap over te brengen en te ontvangen. Kort gezegd, hoe meer emotie je boodschap bevat, hoe belangrijker het wordt om een echt gesprek te voeren. Dit is een kunst dat we al doende moeten ontwikkelen. De meeste kinderen die opgegroeid zijn met sociale media ontdekken al doende de kracht van elk communicatiekanaal en weten hier feilloos gebruik van te maken. Zo leren zij dat e-mail voor het serieuze werk is, Snapchat voor het verkennen van grenzen met ondeugende grappen, Facebook en Hyves voor de opbouw van hun imago en WhatsApp voor het onderhouden van hun contact met verschillende vrienden(groepen). En, voor de gemoedsrust van hun ouders, laten ze hen via WhatsApp ook even weten waar ze uithangen. Laten we kinderen thuis en op school leren bewust en kritisch gebruik te maken van diverse sociale media. Daarmee oefenen ze sociale vaardigheden en bouwen ze in deze digitale wereld een rijk sociaal leven op.

 

Omgaan met tegenslag

De vakantie leek zo mooi te worden. Met onze gedroomde beelden gingen we met ons gezin op reis. Even later…viel TOM TOM uit, op de camping bleek de gereserveerde plek vergeven aan een ander, de wilde rivier waar we op wilden raften bleek echter een klein stroompje, de wind bleef liggen waardoor we niet meer konden surfen op het meer, de rits van de tent ging kapot waardoor de regen onze tent inliep, met de gehuurde mountainbikes lukte het helaas niet om de bergen op te fietsen waar ze zo naar uitgekeken hadden. Kortom, tegenslagen. En is de vakantie hierdoor minder leuk geworden, zeker niet!

Juist door het ontmoeten van tegenslagen, hebben we elkaar leren kennen in de manier waarop ieder op zijn/haar eigen manier en wij samen hiermee omgingen. Emoties en reddingsplannen, soms met een verrassend effect. Want als je niet kan raften, dan kun je misschien wel fietsen door de rivier, dachten wij. We hebben het uitgeprobeerd, het was hilarisch! Na 100 meter zijn we afgestapt en gaan zwemmen. We hebben veel plezier gehad.

Als je dit alles beseft, dan word je vakantie ondanks tegenspoed een rijke ervaring. Dan heb je niet alleen een verhaal als je thuiskomt omdat je de tegenslagen hebt kunnen overwinnen, maar dan voel je je ook sterker en ben je competenter geworden.

Veerkracht

Tegenslagen horen bij het leven

Tegenslagen, wie kent ze niet? Ze horen bij het leven en zijn van alle tijden. Je vriend waarmee je had afgesproken komt niet opdagen, je moeder moet een tijdje naar het buitenland voor werk, je haalt slechte cijfers of je konijn gaat dood. Of ingrijpender: je ouders gaan scheiden, je vader wordt ernstig ziek of je gaat verhuizen naar een nieuwe stad waar je niemand kent. En als volwassene kom je ze ook tegen. In de wereld van de 21e eeuw staan kinderen bloot aan een wereld vol mogelijkheden en verleidingen. Veel kinderen raken er aan gewend dat ze met hun gespaarde zakgeld binnen de kortste keren een smartphone kunnen kopen, dat ze de mooiste films kunnen kijken en games kunnen spelen via internet en dat ze via sociale media aandacht krijgen van zoveel mensen. Het maakt ze kwetsbaar en handelingsverlegen als het even niet mee zit.

Hoe leer je omgaan met tegenslagen?

Ik ben ervan overtuigd dat iedere leerkracht of ouder op zijn/haar manier leert om kinderen weerbaar te maken, maar hoe kritisch ben je op de kwaliteit van de begeleiding hierin? En sta je daarin als team en/of ouderpaar op één lijn? Sommige deskundigen vinden dat kinderen teveel verwend worden en dat ouders te weinig grenzen stellen. Daar kan ik mij wel in vinden. Kinderen moeten inzien en ervaren dat het leven niet altijd mee zit en dat er grenzen en beperkingen zijn. De bomen groeien niet altijd tot de hemel! Het is belangrijk dat kinderen leren doorzetten en moeite doen (veelvuldig oefenen, vallen en opstaan) om hun doelen te bereiken. Pas dan is een prestatie veel waard en ben je geneigd een volgende keer weer moeite te doen om iets te bereiken.

Een programma helpt

Scholen moeten zorgen voor een sociaal veilige omgeving. Hoe zij dit doen, mogen zij zelf bepalen. Wil je leerlingen op een eenduidige en structurele manier sociaal-emotionele vaardigheden leren, dan ligt het gebruik van een programma of methode voor de hand. Afgelopen tijd heb ik intensief kennis gemaakt met Zippy’s Vrienden, een programma voor kinderen van 5 tot 10 jaar om te leren omgaan met stress en moeilijke situaties: coping. Kinderen leren in dit programma aan de hand van een verhaal over 3 vrienden en huisdier Zippy (een wandelende tak) copingstrategieën. Ze leren stilstaan bij moeilijke situaties, (h)erkennen en delen de emoties die erbij horen en leren een goede oplossing te vinden. De oplossing kan en mag voor ieder kind wat anders zijn. Als het maar voldoet aan twee simpele regels: 1. Hierdoor voel ik me beter en 2. Hiermee doe ik mezelf of anderen geen pijn.

Zippy’s Vrienden is praktisch en concreet. Het wordt inmiddels wereldwijd gebruikt en erkend. Voor oudere kinderen zijn vervolgprogramma’s ontwikkeld: Apple’s Vrienden en voor groep 7 en 8 is een Canadees programma beschikbaar dat in het Nederlands zal worden vertaald. Wil je meer weten over Zippy’s Vrienden, dan kun je informatie vinden via de website informatie of mij benaderen.