Eerst ontdooien dan ontplooien

Het dooit. Er ontstaat een kring in het ijs. Ik blijf er naar kijken. Hoe zal het verder gaan? De warme atmosfeer brengt een nieuwe beweging op gang. En zie daar, het water rimpelt weer. 

Zo gaat het ook met teams en hun onderwijspraktijk. Hoe haal je de spanning er uit en breng je beweging, ontplooiing op gang?

Laatst werd ik gevraagd om met leerkrachten van de bovenbouw van een basisschool in gesprek te gaan over het pedagogisch klimaat in hun unit. Ik kwam aan op het wisselmoment van verschillende vergaderingen. Ik zag leerkrachten druk in de weer van de ene ruimte naar de andere, met laptops op hun arm of mobieltje in hun hand. Op naar het volgende overleg. Eén voor één druppelden ze binnen. Geen woord werd gewisseld. Iedereen druk met checken van e-mails en verzenden van appjes. Als buitenstaander werd ik nauwelijks opgemerkt. Na een korte, doch vriendelijke begroeting, doken ze weer weg in hun apparaat. Ik vroeg me af: Gaat dit altijd zo hier? Is de werkdruk zo hoog dat er geen ontspanningsmoment meer mogelijk is? Of is hier meer aan de hand? Ik voelde spanning in het gezelschap en had de neiging om reuring te brengen in dit geheel. Een verrassende energizer? Meteen besefte ik dat een dergelijke interventie op dit moment bij dit team niet passend was. Ik koos voor een rustige en ontspannende start, waarin ik alle leerkrachten gelegenheid gaf om aan te komen op deze bijeenkomst. Gewoon een rondje voorstellen en verwachtingen. Maar ook gevraagd of er nog iets is wat hen tegenhoudt om aandachtig betrokken te zijn bij deze bijeenkomst. Nadat iedereen zich had uitgesproken en ik duidelijk had gemaakt hoe we te werk gingen, voelde ik de spanning zakken. Zij raakten een beetje gewend aan mij en ik aan hen.

Het ijs leek gesmolten. Gelukkig. We konden verder.

Ontdooien

Hoe breng je een team nader tot elkaar, betrokken bij de inhoud en klaar om met elkaar aan de slag te gaan? Voorzichtig en geleidelijk, zonder hardhandig het ijs te breken? In het voorbeeld hierboven heb ik de deelnemers gelegenheid geboden om aan te komen op de bijeenkomst. Daarbij de nodige tact ingezet om mensen op hun gemak te stellen. Wat kun je nog meer doen?

7 Ontdooiers
  1. Verras eenieder met een bijzondere vraag. Er zijn veel voorbeelden te geven, zoals: Welk verborgen talent zou je nu willen openbaren? Stem de vraag af op het doel van de bijeenkomst en de veerkracht van het team. Op de website handige vragen, vind je allerlei voorbeelden. Je kunt de vragen ook in categorieën indelen zodat je de kennismaking doelgericht kan verdiepen. Heb je een team dat zich graag laat verrassen, deel dan de vragen uit en laat de mensen zelf uitkiezen aan wie ze de vraag stellen.
  2. Noem 3 positieve ervaringen op deze dag. Met deze interventie komt iedereen in een positieve stemming. Vind je deze opdracht te algemeen? Richt de opdracht dan op thuis, werk of collega’s.
  3. Laat mensen ‘aankomen’ en maak er een agendapunt van. Hiermee geef je de mensen gelegenheid om even om te schakelen. Letterlijk en figuurlijk aan te komen op de bijeenkomst. Soms zijn ze met hun gedachten nog ergens anders, of verwachten ze nog een telefoontje. Goed om daar bij stil te staan en daar transparant over te zijn. Dan pas kun je je hart en geest openen voor waar je nu met elkaar bij elkaar zit. Wissel verwachtingen uit.
  4. Doe een mindfulness oefening zoals Time-Out & Check In: 3 Minuten Pauze. Doel van een mindfulness oefening is dat je je aandacht traint. Dat je bewust opmerkt wat er op dit moment gebeurt (om je heen en in jezelf) en hoe je daarop reageert. Zonder oordeel. Het voorkomt dat je je laat meeslepen met wat er gaande is. Het brengt rust in je hoofd en lijf. Wil je meer weten over mindfulness en zoek je uitleg bij oefeningen, dan is MindfulLife een geschikte site.
  5. Begin met ‘dwarszitters’. Soms speelt er naast de bijeenkomst nog het nodige op de achtergrond waardoor emoties hoog zitten. Het gevaar is dan groot dat deze emoties het gesprek van de vergadering negatief gaan beïnvloeden. Met ‘dwarszitters’ geef je aan het begin van de vergadering ruimte om te luchten, het gedoe van je af te kletsen. Dat hoeft niet eindeloos. Geef een tijdslimiet aan.
  6. Wissel van stoel. Vaak gaan mensen op dezelfde plekken zitten, naast dezelfde mensen. Met een wisseling van plek en gesprekspartner, kun je bestaande patronen doorbreken. Het is misschien even wennen, maar je zult zien dat even bewegen en de nieuwe positie verfrissend werkt.
  7. Geef ‘denktijd’. Begin een agendapunt met 30 seconden tijd om over het thema na te denken, eventueel vergezeld met een startvraag. Met denktijd vooraf wordt de inbreng van mensen krachtiger. Denktijd kan gegeven worden voor het ophalen van bestaande kennis, bedenken van een vraag, innemen van een standpunt, leggen van een relatie tussen theorie en praktijk of het bedenken van ideeën.

Terug naar het team dat ik begeleid. Ik denk aan het vervolg. Welke ontdooiers zal ik volgende keer inzetten om het team te laten ontspannen en samensmelten? Hoe waarborg ik de veiligheid, zodat leerkrachten zich kwetsbaar op durven stellen en dieper gaan luisteren naar elkaar? Hoe komen we tot een positieve beweging in hun onderwijspraktijk?

Boeiende vragen. Die ga ik overdenken. Ik duik even onder het ijs.

Leiderschap in het moment

 

Er zijn van die momenten op een dag dat jij er echt toe doet. Dat je met jouw aanwezigheid de sfeer kan maken of breken. Dat je op het juiste moment de juiste woorden vindt om je collega’s te motiveren tot betere prestaties. Dit zijn de momenten waarop anderen jouw nodig hebben. Om jouw visie te horen of tot actie te komen. In zo’n situatie wil je optimaal functioneren. Hoe bereid je je hierop voor? Wat maakt jouw leiderschapsmoment tot een onvergetelijke actie die anderen tot nadenken en doen aanzet? In mijn vorige blog heb ik jullie verteld over de inspirerende 3-daagse van Robert Dilts over bewust leiderschap. Zijn gedachtegoed breng ik samen in dat ene leiderschapsmoment, wanneer het erop aan komt het goede te doen.

Een voorbeeld 

Reuring in het primair onderwijs. Ondanks de eerdere staking, blijven leraren meer geld eisen voor salarisverhoging en werkdrukverlaging.  Op 7 november gaat de kersverse minister Arie Slob in gesprek met een delegatie van het PO-Front. De leraren dreigen met nieuwe stakingen wanneer niet aan hun eisen wordt voldaan. Ze blijven druk uitoefenen totdat het probleem tot de politiek is doorgedrongen en wordt aangepakt. Hoe zal minister Slob zich opstellen?

Voor een nieuwe minister zijn de eerste werkdagen in de nieuwe positie een aaneenschakeling van belangrijke leiderschapsmomenten. Wat ga je wel en wat je ga niet zeggen? Welke mensen moet je in ieder geval spreken? Het is interessant om de minister te volgen in deze periode. Zo is in het AD te lezen dat Arie Slob de afgelopen dagen 3 basisschoolleraren van PO in Actie heeft gesproken. Daarin heeft hij aangegeven dat hij geen geld kan uitgeven dat hij niet heeft. Logisch, een dooddoener. Vervolgens geeft hij aan wat hij leraren wél kan bieden. Hierin klinkt zijn visie door: “Normaal gesproken spreek ik met de werkgevers en de onderwijsbonden. Maar ik wil PO in Actie óók een plek aan tafel geven. Dan kunnen ze vanuit de klaslokalen meedenken over de besteding van het geld. Extra geld is ingeboekt in de begroting. Maar als ik niet met concrete plannen kom, krijg ik ook het geld niet van de minister van Financiën. Ik wil het liefst door de docenten zelf gedragen plannen. Laten we geen tijd vermorsen en samen aan het werk gaan. Ik wil daar deze maand al mee aan de slag gaan.”

Jouw leiderschapsmoment

Leiderschapsmomenten zijn de momenten waarop het erop aan komt. Een beslissend moment, een keerpunt of mijlpaal. Momenten waarop ‘de mensen jou in de ogen laten kijken en jouw lichaamstaal laat lezen’, zoals Robert Dilts dat zegt en praktiseert. Voor mij was dat bijvoorbeeld het afscheid bij Marant. Daar wilde ik een mooi moment van maken. En eerlijk gezegd moest ik wel wat moed verzamelen om daar te staan, een woordje te doen en bedankjes ten volle te ontvangen.  Wanneer heb jij zo’n moment? Misschien zijn er wel bekende, herhalende leiderschapsmomenten die je in de toekomst kunt verwachten. Het kan een periode zijn, maar ook een kort moment van enkele seconden.  Door je bewust te zijn van deze belangrijke momenten die komen gaan, kun je hierop anticiperen en je mentaal voorbereiden zodat het moment echt effect gaat sorteren. De voorbereiding begint met het besef dat jouw leiderschapsmoment waardevol is.

Waardevol aanwezig

Om je te realiseren dat jouw leiderschapsmoment de moeite waard is, is het goed te realiseren dat we in verbinding staan met elkaar en de wereld.

Eigen werkelijkheid

Ieder heeft een eigen werkelijkheid, geconstrueerd door filters. Denk aan de toestand waarin je je begeeft. Soms ben je moe en kost alles je moeite. De ene keer ben je emotioneel en gauw geraakt. De andere keer ben je fit en zie je kansen. Ook je gedachten kunnen je in de weg zitten of juist helpen. Als je denkt dat lesgeven aan 30 verschillende kinderen niet mogelijk is, dan probeer je niets uit. Als je denkt dat dat wel mogelijk is, varieer je continu in aanpak om te onderzoeken hoe je nog beter kan inspelen op de behoeften van 30 verschillende kinderen.

Stemming

Jouw stemming bepaalt jouw gedrag. Zonder dat je het zelf door hebt, creëer je stemming zelf. De stemming waarmee je kan excelleren, noemt Robert Dilts de COACH state. De kunst is om bij jezelf te herkennen in welke stemming je zit. Je kunt dan van een gestreste, niet vermogende stemmingen omschakelen naar een vermogende stemming. Dit kun je doen om bij elke letter van COACH contact te maken met je eigen lichaam en de ruimte waarin je je begeeft.

COACH staat voor:
Centered: centreren (het nu ervaren)
Open: open (het is zoals het is)
Attending with Awareness: aanwezig met bewustzijn
Connected: contact met jezelf, de ander en de omgeving
Holding: houvast (klaar voor verandering)

Mensen zijn holons

Als je beseft dat elk persoon een geheel (holon) is en uit cellen (geheel) bestaat en deel is van een groter geheel (de wereld), dan ga je je realiseren dat door alle mogelijke interacties je oneindig veel invloed hebt op anderen. Neem het voorbeeld van een kopje en bedenk hoeveel handen hier al aangezeten hebben. Tijdens het ontwerp, de productie en gebruik ervan. Zo gaat dat ook bij mensen. Wat je van je ouders hebt gezien, is verwerkt in jouw gedrag en dat geef je weer door aan je eigen kinderen en alle mensen om je heen. Hoe mooi is dat!

Als je dit alles beseft, word je je nog meer bewust van de waarde van jouw leiderschapsmoment.

De toekomst voor ogen

Als je van jouw leiderschapsmoment een krachtig ogenblik wilt maken is het belangrijk om jouw toekomstbeeld en visie voor je te zien en uit te spreken.

Bewuste leiders richten zich op het grotere geheel, de wereld, de mensheid. Denkend aan je eigen project, kun je de aandacht richten op het effect. Vragen die je je daarbij kunt stellen zijn:

  • Wat is de toekomst die ik wens?
  • Wat is de toekomst waar ik bij wil horen?
  • Welke voordelen levert mijn project op voor anderen: kinderen, ouders, teamleden, partners?
  • Wie zijn de sleutelfiguren in mijn project?
  • Wie zou positief en negatief geraakt kunnen worden met mijn project?

Stel je voor dat jouw leiderschapsmoment de presentatie van een plan is. Wat wil je met dit plan zeggen? Wat is je visie? In dit laatste zijn anderen juist in geïnteresseerd. Oefen van tevoren met het uitspreken van je visie en maak verbinding met jezelf, je eigen passie waarmee je in het project staat. Opdat je op het moment supreme, krachtig overkomt.

Als ik dit alles opschrijf, besef ik pas hoe belangrijk een goede voorbereiding van een optreden is. En hoezeer het de moeite waard is om daar tijd in te steken. Het brengt je dichter bij jezelf en wat jij kan betekenen voor de wereld. In onderstaand gedicht prachtig verwoord.

 

Being a Person

 

Be a person here. Stand by the river, invoke

the owls. Invoke winter, then spring.

Let any season that wants to come here make its own

call. After that sound goes away, wait.

 

A slow bubble rises through the earth

and begins to include sky, stars, all space,

even the outracing, expanding thought.

Come back and hear the little sound again.

 

Suddenly this dream that you are having matches

everyone’s dream, and the result is the world.

If a different call came there wouldn’t be any

world, or you, or the river, or the owls calling.

 

How you stand here is important. How you

listen for the next things to happen. How you breathe.

 

– William Stafford