Inspirerend schoolbezoek

Stilletjes, en tegelijkertijd razend nieuwsgierig, betreden we het enorme leerplein. De lichte en speelse ruimte verraadt in één ogenblik een innovatief onderwijsconcept. Onze aandacht wordt getrokken naar de kinderen en hun mentor, die levendig en betrokken bezig zijn met opdrachten die ertoe doen. Soms diep verzonken in zichzelf, meestal in gezelschap of samenwerkend met anderen. We luisteren diep, komen ogen tekort en bevragen de leerlingen en mentoren met aandacht. We zijn op schoolbezoek, op De Verwondering. Inspirerend!

Het schoolbezoek is een van de krachtigste en meest inspirerende onderdelen van de cursus Dieper Leren Innoveren. Een moment om gericht in de keuken van een andere school te kijken, een lichtend  voorbeeld in onderwijsvernieuwing. Dit keer zijn we te gast bij basisschool De Verwondering in Lent, een groeischool met een uitdagend onderwijsconcept. Een school waar dynamisch leren en samenwerken voorop staan.

De Verwondering

Telkens als ik langs deze school fiets, vraag ik me af hoe deze school van binnen eruit ziet. De droomschool van Conexus, die zowel in visie als gebouw toekomstbestendig zou moeten worden. Een paar jaar geleden nog een groot leeg gebouw met enkele kinderen op een verlaten bouwterrein. Anno 2018 een drukke, levendige school, opgenomen in de buurt en omgeven door een prachtig, natuurlijk buitenspeelterrein. Blij dat ik nu een aanleiding heb om nader kennis te maken met deze school.

Basisschool De Verwondering telt inmiddels 485 leerlingen en 36 teamleden. De leerlingen zijn verdeeld over 3 verschillende leerpleinen: leerplein 1 (groep 1/2/3), leerplein 2 (groep 4/5) en leerplein 3 (groep 6/7/8). Op elk plein wordt de grote groep leerlingen begeleid door een aantal leerkrachten, mentoren genoemd. Dit schooljaar heeft de bovenbouw voor het eerst een eigen leerplein, een zee van ruimte voor een relatief klein aantal leerlingen. Op ieder leerplein zijn de kinderen (van verschillende leeftijd) ingedeeld in mentorgroepen. De mentorgroep is de thuisbasis, waar je de dag mee begint en eindigt. Gedurende dag worden instructie, project en werken afgewisseld, waarbij iedere mentor instructie geeft in een specifiek vak en een deel van het plein in de gaten houdt. De inrichting is doelmatig. Zo zien we slimme werkplekken en rijke speelhoeken, leerdoelen, rekenkasten, boekenhoek, afspraken, producten van kinderen en digiborden. We volgen de mentoren op het plein en raken in gesprek. Bevlogen vertellen ze over hun werk. Zij zouden niet meer anders willen. Op deze manier kunnen ze flexibel inspelen op verschillende onderwijsbehoeften en tijd maken voor leergesprekken met kinderen. Veel beter dan in het traditioneel onderwijs met een klas van 30 leerlingen. De school maakt gebruikt materiaal van verschillende methoden om een eigen onderwijsprogramma samen te stellen. Voor de thema’s en uitwerking wordt gebruik gemaakt van het curriculum IPC waarbij de kinderen a.d.h.v. eigen leervragen op onderzoek uitgaan.

 

Schoolbezoek met een doel

Hoe vaak kijk jij gelegenheid om op een school van je dromen te kijken? Vast minder vaak dan je zou willen. Voor de leerkrachten, innovatoren en cursisten van Dieper Leren Innoveren was het schoolbezoek ook heel bijzonder. Zij lieten zich op de afgesproken dag vrij roosteren, reisden van Emmen naar Lent om met eigen ogen te zien hoe onderwijsinnovatie zichtbaar is in de praktijk van deze school. Deze cursisten beseffen als geen ander voor welke uitdaging we staan om met collega’s samen te werken aan onderwijsvernieuwing in de 21ste eeuw. Zij zijn extra gemotiveerd om erachter te komen hoe De Verwondering dieper leren innoveert. Welke vragen houden hen bezig? We verzamelen de vragen in het model van NPDL (New Pedagogies of Deep Learning) en nemen ze mee in ons achterhoofd.

School as a learning studio: Hoe worden de leerpleinen zinvol gebruikt?

Students as learning leaders: Hoe werken leerlingen samen? Hoe geven zij sturing aan hun eigen leerproces?

Leaders as designers of deep change: Door wie laten de leiders zich inspireren, bijstaan?

Teachers as designers of deep learning: Hoe ontwikkelen de leerkrachten het onderwijs samen?

Na een hartelijk ontvangst van de dames van het eerste uur (de leerpleincoördinator, de innovatie onderwijsbegeleider en de administratrice), gaan we met een stapeltje post-its, pen en camera op pad. We struinen over de drie leerpleinen en gangen, waar het leren en onderwijzen zichtbaar is. Vervolgens gaan we voor een nabeschouwing in gesprek met directeur Jan-willem Helmink.

 

Dynamisch leren op het plein

Na de instructie in de kring vliegen de kinderen uit over het leerplein. De een kiest voor een gezellige huistafel, de ander een zitzak om al lezend in weg te zakken. We zien twee jongens met een kralenelastiek tot 100 aan de gang, die om 2 krukken zijn gespannen. De ene jongen houdt een stapeltje kaartjes vast, de ander knielt voor het elastiek, klaar om het getal dat dadelijk door de andere jongen wordt voorgelezen, op te zetten. Ze zijn geconcentreerd bezig, en vinden ons maar lastig met onze vragen. Het leidt hen af van waar ze werkelijk mee bezig willen zijn. Ondanks de drukte op leerplein groep 4/5 vinden de meeste kinderen snel een plek en een maatje. Ze weten precies wat ze moeten doen (weektaak) en doen hun taak met overgave. En als je ze bezig ziet en in gesprek gaat, valt het me op hoe zelfverzekerd de kinderen zijn. Alsof het leren op zo’n plein de gewoonste zaak van de wereld is. Ik kan dit wel begrijpen. Op dit leerplein heerst een dynamiek die bij hen past.

Samenwerken op alle niveaus

‘Gaat ie?’ vraagt een kleuter aan een andere kleuter als hij zijn buitenschoenen aantrekt? Het is één van de dingen die meteen opvallen als je de school binnenloopt. De kinderen zorgen voor elkaar, trekken samen op, helpen elkaar en werken écht samen hier. En dat geldt niet alleen voor de kinderen. Ook de leerkrachten werken intensief samen. Hier zijn geestdodende teamvergaderingen. Wel iedere dag leerpleinoverleg. Hierin bespreken mentoren het werk en de voortgang van de kinderen, maar ook het onderwijs. Samen invulling geven aan de thema’s. Passende leeractiviteiten bedenken bij de doelen. Het inrichten van de leerpleinen. En natuurlijk stemmen de mentoren overdag ook continu af, zoals we zien aan het stilteteken bij de wisseling van de rondes. Daarnaast werkt het team in ontwikkelteams aan grote vraagstukken. Je kunt je voorstellen dat het samenwerken in een snel groeiend team echt een uitdaging is. De mentoren die we spreken zijn positief over de samenwerking. Hier zijn we echt samen verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van de kinderen en het onderwijs.

De bovenkamer

Boven in de school komen we in de teamkamer. Daar heb je een machtig uitzicht over de omgeving. Het voelt als een bovenkamer, waar het onderwijs wordt verbeeld, uitgedacht en overwogen. Na ons bezoek aan de leerpleinen praten we verder met Jan-Willem. Hij neemt ons mee in het veranderingsproces van de school. Van de start met een klein en bevlogen team, naar een volwassen organisatie. Over de uitdagingen die op hun pad kwamen en nog steeds komen. Zoals die enorme groei in leerlingen én teamleden in goede banen leiden. Over voortdurende verbetering van je onderwijs op de leerpleinen. Zo heeft op dit moment de drukte op leerplein 2 en het samenwerken op leerplein 3 onze aandacht. Maar ook het volgen van de leerontwikkeling van de kinderen blijft een uitdaging. Dit heeft geleid tot een versnellingsvraag over hoe je de vorderingen van de leerlingen in een digitaal portfolio kan vastleggen. We vragen ons af hoe dit onderwijs tot stand is gekomen. Waar de leider zijn inspiratie vandaan haalt om tot zo’n eigen schoolconcept te komen. Van collega’s én mensen van buiten, vertelt Jan-Willem: Martin Skelton, Michael Fullan en Robert Marzano maar ook verschillende experts die ons begeleiden bij het vertalen van goed onderwijs naar onze praktijk. Het is fantastisch dat we nu zo’n groot team hebben. Daarmee heb je veel kennis in huis. Maar hoe zet je die nuttig in voor de school? Dat is een boeiende vraag. We gaan het zien.

Met ons hoofd vol indrukken strijken we neer op een bankje voor de school. Voor ons lopen twee meisjes vrolijk huppelend de school uit. Ze zingen: ‘Zeg Roodkapje…’. Het thema Sprookjes dat we binnen hebben waargenomen, klinkt in de stemmen van deze kinderen door. We worden er stil van, zo natuurlijk vindt hier leren plaats!

Fijn dat jij er weer bent!

Het is bijna zover. Het nieuwe schooljaar gaat beginnen. Kinderen, (ouders) en leraren ontmoeten elkaar weer na een lange vakantie. Het voelt allemaal nog onwennig. Maar als de leraar iedereen welkom heet en zijn/haar vertrouwen in de groep uitspreekt,  dan valt voor de meeste leerlingen de spanning weg.

Veel scholen maken van de start van het schooljaar een groepsvormend gebeuren. Met de intentie een goede sfeer te scheppen waarin leerlingen optimaal met elkaar kunnen leren en samenwerken. Om de groepsvorming schoolbreed invulling te geven, maken scholen vaak afspraken over de manier waarop de kinderen ’s ochtends begroet worden. Een wezenlijke routine om uiting te geven aan ‘Fijn dat jij er (weer) bent!’. En hoe zit dat bij jou/jullie? Hoe ga jij volgende week de kinderen begroeten? Hoe maken jullie als team duidelijk dat alle kinderen welkom zijn? Hoe lang kijk jij de kinderen aan als je ze begroet? Vragen om te overdenken. In deze blog doe je inspiratie op voor een warm welkom in het nieuwe schooljaar.

Begroeten als routine

Een paar maanden geleden deed ik een interessante ervaring op. Ik was op een school die ik begeleid bij het realiseren van een optimaal schoolklimaat. Hier worden de kinderen elke ochtend in de hal begroet door een groep leerkrachten. Deze dag zou ik observeren in de school. Omdat ik al vroeg in de ochtend aanwezig was, werd ik uitgenodigd om mee te doen aan het dagelijkse welkomstritueel. Ik voegde me tussen de leerkrachten in de hal. We stonden op een rijtje. De eerste leerling kwam vrolijk binnen, keek de rij aan, gaf de eerste leraar een hand, toen de volgende, en tot mijn verrassing mij ook. Dat gaat gemakkelijk, dacht ik. Het volgende meisje kwam bedremmeld binnen, gaf mijn buurman een hand, en bij mij aarzelde ze even. Ik zei vriendelijk goedemorgen, ze mompelde terug. Ik gaf haar een glimlach en ik kreeg er één terug. Hoe mooi is dat, om alle kinderen een Fijn-dat-je-er-bent-boodschap te geven. Ik kon merken dat het voor iedereen heel gewoon was om elkaar zo te begroeten. Prettig voor iedereen en voor leraren een moment om het gemoed van leerlingen te peilen. En dan te weten, dat dit schoolteam grote moeite had met het implementeren van deze routine. Veel leraren geloofden niet in de werking van deze afspraak. Maar toen ze het eenmaal allemaal deden, ervoeren ze het positieve effect ervan.

Magische tussenruimte

Terwijl ik me verbaasde over het fijne gevoel dat de ontmoeting met de kinderen mij bracht, vroeg ik me ook af: Wat maakt dat ik zo gegrepen wordt door het contact met een kind? Waarom heb ik zo’n behoefte om na de vakantie weer mensen te zien, zoals mijn vader die achterbleef. En breder: Wat gebeurt er eigenlijk precies als mensen elkaar aankijken, in die tussenruimte van mens tot mens? Er wordt nog wel eens gezegd: De ogen zijn de ramen van de ziel en fungeren als een poort tussen wat wij zien en wat wij voelen. Doorredenerend, als ik na de vakantie mijn vader te zie, krijg ik via zijn ogen een doorkijkje in zijn gevoelens, mogelijk van eenzaamheid of gemis? Diep in de ogen kijken kan dus veel informatie opleveren en heel intiem zijn. Ik kan me voorstellen dat mensen het lastig vinden om hun ziel bloot te leggen in het contact. Confronterend ook. Of bedreigend, zoals het kwetsbare meisje op die ene school mijn eerste blik mogelijk heeft ervaren.

Aandacht voor elkaar

Begroeten is een moment van aandacht voor elkaar. Dat kan heel intens zijn. Laatst kwam ik dit filmpje weer eens tegen via een bericht op Linkedin: Look beyond borders. Hoewel ik het filmpje al kende was ik opnieuw ontroerd. Wat een sterk gevoel van verbondenheid ontstaat er als twee mensen uit verschillende werelden elkaar 4 minuten lang aankijken! Het bericht kreeg vele likes en diverse commentaren zoals: ‘mooi, prachtig, hoopvol, hier word ik blij van’. Ik vroeg me af: Als we met z’n allen deze blik van verbinding zo waarderen, waarom passen we dit niet dagelijks toe, hebben we letterlijk meer oog voor elkaar? Elke leraar begroet zijn/haar leerlingen. Maar hoe intens doe jij dat? Wat zien we in de blik van een ander als we elkaar begroeten?

Doe het eens anders

Op veel Vreedzame Scholen staan de leraren ’s ochtends bij de klasdeur om de kinderen met een handdruk te begroeten. Een goede gewoonte. Ik heb het altijd zeer gewaardeerd. Tot ik het volgende filmpje tegenkwam, klik op foto.

Je ziet in dit filmpje jonge kinderen elkaar begroeten. Het levert schattige beelden op. Ik word erdoor geraakt en jij vast ook. Vervolgens zie ik ook de meerwaarde van de onderlinge begroeting: versterking van de band tussen leerlingen.

Past dit niet uitstekend bij een school die de leerlingen bewust maakt van hun eigen rol in het groepsproces? Of bij jouw doel om het contact tussen de kinderen te intensiveren? Ik ken geen enkele klas in Nederland die elkaar zo begroet. Durf jij het experiment aan in jouw school? Laat het me weten hoe dat bevalt.

 

 

Geen diploma zonder beren

Er liggen heel wat beren op de weg om je diploma te halen. Dat hebben de leerlingen en docenten van de VMBO-klas van onze zoon als geen ander ervaren. Tijdens de diploma-uitreiking werd ik diep geraakt door de persoonlijke en hartverwarmende toespraak van de mentor. Het afscheid was zo mooi en waardig dat ik het graag met jullie wil delen. Om glans te geven aan het VMBO. 

20 Schoolverlaters die talloze beren uit de weg hebben geruimd. Zij hebben zichzelf overwonnen om het felbegeerde papiertje te halen. Op één leerling na, zijn houding is volgens de mentor onweerstaanbaar nonchalant, altijd en overal…’Ach, het was een makkie meneer’. Zijn moeder schudt het hoofd, alsof ze zeggen wil: ‘Zo is ie nu altijd’. De mentor eindigt zijn toespraak met de woorden: ‘Voor nu even geen beren meer op de weg. Vier je vakantie!’

Een bijzonder stel

Trots en ongemakkelijk stappen de schoolverlaters uit de roze limousine op weg naar de rode loper die voor hen is uitgerold. Zelden zie je zo’n divers gezelschap als hier op en langs deze VMBO (basis/kader)-loper. Jongens met opgeheven hoofd in glad gestreken witte blouse en zonnebril. Stralende meiden, dik opgemaakt en uitgedost in galajurk, wiebelend op hoge hakken. Maar ook leerlingen die zich onopvallend gedragen in de hoop dat ze niet gezien worden. Om nog maar niet te spreken over de diversiteit in migratieachtergronden, lengte en…omvang.

Een geslaagde klas

We verzamelen in de praktijkruimte waar de klas twee jaar lang wekelijks vele uren met elkaar hebben doorgebracht. De opstelling is dit keer officieel. De klas in het midden met de ouders er omheen. De directeur spreekt de aanwezigen toe.  Diploma’s liggen tekenklaar op tafel. De vaas met bloemen is rijk gevuld. De wimpel ‘geslaagd’  sierlijk gedrapeerd. Dat deze franje het zicht op de leerlingen ontneemt mag niet deren. Het is immers een officieel moment en dan hoort het zo. De examencoördinator, tevens natuurkunde/scheikunde docent van deze klas, kijkt toe of alles correct verloopt. Het hele zorgteam is uitgenodigd. Zonder hun steun hadden deze leerlingen de eindstreep niet gehaald. De hele klas is geslaagd, applaus!

Terwijl ik het hele gebeuren aanschouw, maak ik kennis met een moeder naast me. Haar zoon Bas, uiterst stil en verlegen, is de eerste die wordt opgeroepen en wordt toegesproken. Ze pakt haar telefoon en zet de camera op videostand en richt het op haar zoon. Op het moment dat Bas de camera opmerkt, maakt hij met zijn blik en schuddende hoofd kenbaar dat hij niet gefilmd wil worden. Moeder blijft toch filmen – dit bijzondere moment wil je toch vastleggen?- totdat ze teleurgesteld haar camera laat zakken en mijn kant uitkijkt….’de opname is mislukt’. Oh, ik voel met haar mee.

20 Leerlingen met een eigen dynamiek

De mentor vervolgt zijn toespraak met adembenemende anekdotes over zijn 20 leerlingen. Hij neemt ons mee naar de wereld van een VMBO klas. Terwijl de mentor doorpraat, fantaseer ik hoe onze Milan zich in deze wereld heeft begeven, hoe hij zich staande heeft gehouden. Een wereld vol spanning, dynamiek en humor, gekleurd door de migratie-achtergronden en persoonlijkheden in de groep. Waar lief en leed wordt gedeeld, verkeringen aan- en uitgaan, irritaties worden uitgepraat en hard gelachen kan worden om een misser. De gebeurtenissen van de dag vormen aanleiding tot dialoog en lessen in levensvaardigheden. We luisteren ademloos en zijn geroerd door de gedeelde intimiteiten in de groep. Het is gek, ik heb mij als ouder zelden zo verbonden gevoeld met andere ouders, mijn zoon, de klas en het schoolteam, als in deze middag. Wij delen, zo verschillend als we zijn en zonder dat we het van elkaar weten, gelijksoortige ervaringen. We voelen samen onze trots en inzet voor onze kinderen.

Beren en Begaafdheden

Daar zitten ze dan. 20 Verschillende schoolverlaters. Zo rustig en aandachtig zijn ze anders nooit. Nu wel. Ze staan strak van de zenuwen. Ze stralen, van binnen. Het is hen allen gelukt om te slagen voor het eindexamen. Ondanks tegenslag, ondanks hun beren op de weg. Beren in de leerlingen zelf: niet kunnen/willen leren door ziekte of onvermogen. Of beren thuis: geen vader/moeder die hen ondersteunen. Zij hebben geleerd hun beren te verslaan of tenminste diep in de ogen te kijken. Dat zij de eindstreep halen is ook te danken aan de inzet van hun eigen talenten en intensieve begeleiding. 20 Persoonlijkheden passeren de revue waaronder een aankomend graffiti artiest, ict’er, vormgever, ontwerper, interieurverzorger. Zij stromen allemaal door naar het MBO waar ze nieuwe hobbels leren overwinnen en hun talenten uitbouwen. Deze leerlingen hebben, in tegenstelling tot MAVO-leerlingen gelukkig al praktijkervaring opgedaan en hun motivatie kunnen verdiepen. Aangemoedigd door mentoren, tevens praktijkdocenten, die de liefde voor creatieve technologie aan deze leerlingen wisten door te geven.

De laatste leerling is aan de beurt. Schuchter komt Inez naast de mentor staan. De mentor vertelt behoedzaam waarom hij de afbeelding van een knuffelbeer voor haar gekozen heeft. Over een lieve meid, die veel beren op haar weg ziet. Demonstratief verscheurt hij de papieren beer in stukken en kijkt hoe haar gezicht zich langzaam ontspant. ‘Voor nu even geen beren meer’. De zaal wordt stil. De mentor sluit af en wenst de leerlingen een goede toekomst.

 

Terwijl de menigte na een lange zit weer in de benen komt, sluit de examencoördinator bij ons aan. Geïnteresseerd vraagt hij naar het examencijfer voor natuurkunde/scheikunde. Zijn vak. ‘Ik wist het wel’, zegt hij trots. ‘Milan behoort tot de top 3. En hij geeft graag les aan andere leerlingen. Ik denk dat hij een goede natuurkundeleraar kan worden!’ Dat is een mooie droom om aan te werken. Met een warm gevoel verlaten we de middelbare school. Voor de laatste keer.

N.B. De namen van de leerlingen zijn vanwege privacy redenen gefingeerd, m.u.v. die van onze zoon.